Mobbing ve Ücretin Eksik Yatması Durumunda Kıdem Tazminatı ve Dava Hakkı

Mobbing dışında, ücretin eksik ödenmesi veya gecikmeli yatırılması da işçiye haklı fesih hakkı tanıyan bağımsız bir hak ihlalidir (4857 SK Md. 24/II-e). Yargıtay'ın yerleşik kararlarına göre: • Ücretin bir gün gecikmesi dahi haklı fesih gerekçesi oluşturur. • 4857 SK Madde 34'te yer alan '20 günlük çalışmama hakkı' farklı bir müessesedir; ücretin geç ödenmesi durumunda sözleşmeyi feshetmek için 20 gün beklenmesi zorunlu değildir. • SGK priminin gerçek ücretten değil, düşük bir matrahtan yatırılması da bu kapsamda değerlendirilir.

Mobbingin ispatı, diğer iş hukuku davalarına kıyasla daha güçtür; ancak Yargıtay, işçinin delil toplamadaki güçlüğünü göz önünde bulundurarak 'yaklaşık ispat' ilkesini benimsemiştir. Buna göre işçinin 'kuşku uyandıracak olguları' mahkemeye sunması, ispat yükünün işverene geçmesi için yeterli sayılmaktadır. Mahkemelerce kabul edilen başlıca delil türleri: • Yazılı Deliller: E-postalar, WhatsApp mesajları, dahili yazışmalar, uyarı mektupları • Tanık Beyanları: Aynı iş ortamındaki meslektaşların ifadeleri • Sağlık Belgeleri: Psikiyatrik veya psikolojik destek aldığına dair raporlar, iş yerindeki strese bağlı hastalık tanıları • İdari Kayıtlar: Görev değişikliği yazıları, performans değerlendirme düşüşleri, disiplin tutanakları • Dijital Kayıtlar: Kamera görüntüleri (yasal sınırlar dahilinde), ses kayıtları

İşyerinde mobbinge maruz kalan çalışan şu hakları kullanabilir: 1. Haklı Fesih (4857 SK Md. 24/II-b): Mobbing, işçinin iş sözleşmesini kıdem tazminatı hakkını koruyarak derhal feshetmesine olanak tanır. 2. Kıdem Tazminatı: İş yerinde en az 1 yıl çalışılmışsa fesihle birlikte talep edilir. 3. Manevi Tazminat (TBK Md. 417): Türk Borçlar Kanunu'nun 'İşçinin Kişiliğinin Korunması' başlıklı 417. maddesi, işverenin işçinin kişiliğine saygı göstermek ve işyerinde dürüstlük ilkelerine uygun bir ortam sağlamak yükümlülüğünü düzenler. Bu yükümlülüğün ihlali halinde manevi tazminat talep edilebilir. 4. İdarî Başvuru: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı bünyesindeki ALO 170 hattına, İş Müfettişliği'ne veya Türkiye İnsan Hakları ve Eşitlik Kurumu'na (TİHEK) şikâyette bulunulabilir.

Ücretin eksik veya hatalı yatırıldığını kanıtlamak için şu adımlar izlenmelidir: 1. Banka Ekstresi: Her ay ne zaman ve ne kadar para yattığının belgesi; gecikmeli ödeme tarihlerini açıkça gösterir. 2. SGK Hizmet Dökümü: e-Devlet üzerinden 'SGK Hizmet Dökümü' alınarak prim matrahı kontrol edilir. Bordrodaki ücretle SGK matrahı arasındaki tutarsızlık, eksik prim bildiriminin kanıtıdır. 3. İşyeri Yazışmaları: Ücret hakkında işverenle yapılan e-posta veya mesaj yazışmaları muhafaza edilmeli, gerekirse ekran görüntüsü alınmalıdır. 4. Tanıklar: Aynı ödeme gecikmesini yaşayan çalışma arkadaşları tanık olabilir.

Mobbing veya ücret ihlali yaşayan çalışanlar için hukuki süreçte izlenecek yol haritası: Adım 1 — Delilleri Güvence Altına Al: Tüm yazışmaları (e-posta, mesaj) ve ödeme belgelerini hemen kaydet; işverenden veya SGK'dan resmi belgeler al. Adım 2 — İhtarname Gönder: Noter veya KEP ile işverene durumu açıklayan ve çözüm talep eden ihtarname gönder; bu belge fesih tarihini ve nedenini resmileştirir. Adım 3 — Fesih Dilekçesi: Haklı fesih gerekçesini açıkça belirten yazılı istifa dilekçesi ver; belgelenmiş bir kopyasını sakla. Adım 4 — Arabuluculuk: ARSIS sistemi üzerinden zorunlu arabuluculuk başvurusu yap. Adım 5 — Dava: Arabuluculuktan sonuç alınamazsa iş mahkemesinde dava aç.