İhbar bildirim süresinde işçiye günde en az 2 saat verilmesi yasal zorunluluk olan yeni iş arama iznini kullandırmayan işverenin ödemekle yükümlü olduğu %100 zamlı saatlik ücreti hesaplayın. Toplu kullanım hakları, vergi kesintileri ve Yargıtay emsal kararları ile haklarınızı tam güvenceye alın.
Türkiye iş hukukunda iş sözleşmesinin taraflardan birince süreli fesih yoluyla sona erdirilmesi durumunda, işçinin işsiz kalmasını önlemek ve gelir güvencesini korumak amacıyla bildirim süreleri içinde yeni bir iş bulabilmesine imkan tanınmıştır. Bu düzenlemenin yasal omurgasını 4857 Sayılı İş Kanunu'nun 27'nci maddesi oluşturur.
Madde metnine göre; bildirim süreleri içinde işveren, işçiye yeni bir iş bulması için gerekli olan iş arama iznini iş saatleri içinde ve ücret kesintisi yapmaksızın vermeye mecburdur. İş arama izninin süresi günde iki saatten az olamaz. İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu kullanabilir. Ancak iş arama iznini toplu kullanmak isteyen işçi, bunu işten ayrılacağı günden evvelki günlere rastlatmak ve bu durumu işverene önceden yazılı olarak bildirmek zorundadır.
Yeni iş arama izni hakkı hem işverenin fesih bildiriminde bulunduğu durumlarda hem de işçinin ihbar süresi tanıyarak istifa ettiği hallerde geçerlidir. İş sözleşmesini fesheden taraf kim olursa olsun, bildirim süresinin fiilen çalışılarak geçirildiği her belirsiz süreli iş ilişkisinde iş arama izni eksiksiz kullandırılmak zorundadır. Şayet fesih peşin ödeme yoluyla derhal yapılmışsa (İş Kanunu m. 17/5) veya haklı nedenle derhal fesih hükümleri işletilmişse (İş Kanunu m. 24 veya 25), ihbar süresi fiilen çalışılmadığı için iş arama izni hakkı da doğmaz.
İş arama izninin kullanılması hususunda kanun iki temel yöntem benimsemiştir: günlük kullanım ve toplu kullanım. İşçi her çalışma günü mesai saatleri dahilinde en az 2 saat iş arayabileceği gibi, bu saatleri ihbar süresinin sonuna toplayarak erken ayrılış sağlayabilir.
Toplu Kullanım Hesabı: İhbar süresi içerisindeki fiili çalışma günleri tespit edilir. Örneğin, 6 haftalık (42 günlük) ihbar süresi olan bir işyerinde haftada 6 gün çalışılıyorsa toplam 36 iş günü mevcuttur. Günlük 2 saatten 36 × 2 = 72 saatlik iş arama izni birikir. İşyerinde günlük yasal çalışma süresi 7,5 saat ise: 72 ÷ 7,5 = 9,6 gün (yaklaşık 10 iş günü) eder. İşçi bu 10 iş gününü ihbar süresinin sonuna denk getirerek işyerinden 10 gün önce ayrılabilir ve bu süre boyunca tam ücrete hak kazanır.
Kullandırmama ve Fiilen Çalıştırma Yaptırımı: İş Kanunu m. 27/2 amir hükmü gereğince yaptırım ikili bir ayrıma tabi tutulmuştur:
Pratikte işçi zaten aylık maktu ücretini tam olarak aldığından, kullandırılmayıp çalıştırılan iş arama saatleri için ilave 1 kat zamlı ücret ödenir; böylelikle işçi o çalışma süresi için toplamda 2 katı (çifte) ücrete hak kazanmış olur.
İş arama izni zamlı ücretinin hesaplanmasında esas alınacak temel parametre, işçinin feshin gerçekleştiği andaki çıplak brüt saat ücretidir. İş Kanunu m. 63 uyarınca haftalık çalışma süresi 45 saattir ve aylık iş saati standardı 225 saat kabul edilir.
Saatlik Çıplak Brüt Ücret = Aylık Temel Brüt Ücret ÷ 225
Kullandırılmayan Toplam İzin Saati = Fiili Çalışma Günü Sayısı × 2 Saat
Toplam Zamlı Brüt Tutar = Kullandırılmayan Saat × (Saatlik Brüt Ücret × 2)
Net Tutar = Brüt Tutar - (SGK Primi %14 + İşsizlik Primi %1 + Gelir Vergisi %15-40 + Damga Vergisi ‰7,59)
5510 Sayılı Kanun Madde 80 uyarınca, iş arama izni ücreti kıdem veya ihbar tazminatı gibi bir tazminat değil, çalışma karşılığı ödenen doğrudan bir ücret niteliğindedir. Bu sebeple iş arama izni alacağından %14 SGK işçi hissesi ve %1 İşsizlik Sigortası primi kesintisi yapılır. Kalan tutar üzerinden kümülatif gelir vergisi matrahına göre gelir vergisi (%15, %20, %27, %35, %40) ve 488 Sayılı Kanun uyarınca binde 7,59 damga vergisi kesilir.
Aşağıdaki tabloda, 4857 Sayılı Kanun m. 17 ihbar dilimleri uyarınca 2026 yılı asgari ücreti (aylık brüt 33.030,00 TL - saatlik 146,80 TL) ve 60.000,00 TL brüt maaş (saatlik 266,67 TL) seviyeleri için kullandırılmayan iş arama izinlerinin %100 zamlı toplam brüt alacak simülasyonu yer almaktadır.
| Kıdem ve İhbar Süresi | Haftalık Gün | İzin Saati (2 Saat/Gün) | Toplu Gün Karşılığı (7,5s) | Asgari Ücret Zamlı Brüt | 60.000 TL Brüt Maaş Zamlı |
|---|---|---|---|---|---|
| 6 Aydan Az (2 Hafta - 14 Gün) | 12 İş Günü | 24 Saat | 3,2 Gün | 7.046,40 TL | 12.800,00 TL |
| 6 Ay - 1,5 Yıl (4 Hafta - 28 Gün) | 24 İş Günü | 48 Saat | 6,4 Gün | 14.092,80 TL | 25.600,00 TL |
| 1,5 Yıl - 3 Yıl (6 Hafta - 42 Gün) | 36 İş Günü | 72 Saat | 9,6 Gün | 21.139,20 TL | 38.400,00 TL |
| 3 Yıldan Fazla (8 Hafta - 56 Gün) | 48 İş Günü | 96 Saat | 12,8 Gün | 28.185,60 TL | 51.200,00 TL |
* Not: Tablodaki hesaplamalarda haftalık 6 gün çalışma düzeni baz alınmış olup fiili çalışma günleri üzerinden günlük 2 saat izin işletilmiştir. Zamlı brüt tutar formülü: Saatlik Ücret × İzin Saati × 2'dir.
Yargıtay 9. ve 22. Hukuk Daireleri ile Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun istikrar kazanmış içtihatları uyarınca, iş arama izni uyuşmazlıklarında mahkemelerin uyguladığı bağlayıcı ilkeler şunlardır:
İş arama izninin işçiye kullandırıldığını ispat yükümlülüğü işverendedir. İşveren bu iznin fiilen kullandırıldığını işçinin ıslak imzasını taşıyan puantaj kayıtları, izin defteri veya günlük izin belgeleri ile ispat etmek zorundadır. Tanık beyanları tek başına yazılı ispat şartını karşılamaz.
Kanun koyucunun 'iş saatleri içinde' amir hükmü katıdır. İşverenin işçiye 'Mesai bittikten sonra istediğin gibi iş ara' demesi ya da hafta tatili gününü iş arama izni sayması geçersizdir. Resmi ve kamu kurumlarının, diğer şirketlerin açık olduğu mesai saatleri içinde verilmemiş izinler hukuken kullandırılmamış sayılır ve %100 zamlı yaptırım doğar.
İşveren bildirim süresi içine yıllık ücretli izin kullandırmayı sıkıştıramaz. Yıllık izin anayasal bir dinlenme hakkı iken, iş arama izni bildirim süresine bağlı gelir güvencesi hakkıdır. Her iki izin süresinin çakışması halinde iş arama izni hakkı bertaraf edilemez.
İş sözleşmesine konulacak 'İşçi yeni iş arama izninden feragat etmiştir' veya 'İzin parası maaşın içindedir' şeklindeki klozetler Türk Borçlar Kanunu m. 27 ve İş Kanunu amir hükümleri gereğince mutlak butlan ile batıldır ve tamamen hükümsüzdür.
İhbar bildirimi tebliğ edildiğinde işverenliğe derhal yazılı dilekçe verilerek iş arama izninin günlük mü yoksa toplu olarak mı kullanılacağı açıkça bildirilmelidir. Dilekçenin bir kopyası 'teslim aldım' kaşesi ile saklanmalıdır.
İşveren izin vermeyip çalıştırmaya devam ederse; e-posta yazışmaları, log kayıtları, kamera görüntüleri, servis kullanım çizelgeleri veya işyeri tutanakları ile o saatlerde fiilen çalışıldığı belgelenmelidir.
7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu uyarınca iş arama izni zamlı ücreti bir işçilik alacağı olduğundan, adliyelerdeki arabuluculuk bürolarına veya e-Devlet UYAP portalı üzerinden arabuluculuk başvurusu yapılması zorunludur.
Arabuluculuk görüşmelerinde anlaşma sağlanamaması durumunda 'Son Tutanağın' tanziminden itibaren yetkili İş Mahkemesinde 5 yıllık zamanaşımı süresi içinde %100 zamlı ücret alacağı davası ikame edilir.
4857 Sayılı İş Kanunu'nun 27'nci maddesi uyarınca, belirsiz süreli iş sözleşmesi bildirimli (ihbarlı) olarak feshedilen tüm işçiler bu hakka sahiptir. Fesih bildirimini işverenin ya da işçinin yapmış olması fark etmez. İhbar süresi boyunca işveren, işçiye yeni bir iş bulması için iş saatleri içinde ve ücretinde hiçbir kesinti yapmaksızın günde en az iki saat yeni iş arama izni vermek zorundadır.
İş Kanunu m. 27/2 uyarınca, işveren iş arama iznini vermez veya eksik kullandırırsa o süreye ilişkin ücreti işçiye öder. Eğer işveren işçiyi izin vermeyerek fiilen çalıştırırsa, işçinin izin kullanarak bir çalışma karşılığı olmaksızın alacağı normal ücrete ilaveten, çalıştırdığı sürenin ücretini de yüzde yüz (%100) zamlı olarak öder. Yani işçi o saatler için toplamda 2 kat zamlı ücrete hak kazanır.
Evet. İşçi isterse iş arama izin saatlerini birleştirerek toplu olarak kullanabilir. Ancak bu hakkı kullanabilmek için işçinin işverene işten ayrılacağı günden evvelki günlere denk gelecek şekilde toplu kullanmak istediğini önceden yazılı olarak bildirmesi şarttır. Örneğin 8 haftalık (56 gün) ihbar süresinde toplam 112 saatlik izin, iş bitiminden önceki iş günlerine denk getirilerek erken ayrılma şeklinde topluca kullanılabilir.
Kanun koyucu iş arama izninin mutlaka 'çalışma saatleri içinde' kullandırılmasını emretmiştir. İznin hangi saat diliminde kullanılacağı tarafların karşılıklı mutabakatı veya dürüstlük kuralı çerçevesinde belirlenir. İşverenin işçinin yeni iş bulmasını fiilen imkansız kılacak biçimde, örneğin gece vardiyası bitiminde veya mesai çıkışından hemen önceki 15'er dakikalık anlamsız dilimler halinde izin dayatması Yargıtay yerleşik içtihatları gereğince hakkın kötüye kullanımı sayılır.
İş arama izni ücreti ve kullandırmama nedeniyle doğan %100 zamlı ücret, işçinin fiili çalışma karşılığı olan temel (çıplak) brüt ücreti üzerinden hesaplanır. Kıdem ve ihbar tazminatında uygulanan yol, yemek, ikramiye gibi yan hakların eklendiği 'giydirilmiş brüt ücret' kavramı iş arama izni alacağında uygulanmaz. Saatlik brüt ücret, aylık çıplak brüt ücretin 225'e bölünmesiyle tespit edilir.
4857 Sayılı İş Kanunu Ek Madde 3 uyarınca, iş sözleşmesinden doğan ücret ve tazminat niteliğindeki iş arama izni alacakları 5 yıllık zamanaşımına tabidir. Zamanaşımı süresi iş sözleşmesinin feshedildiği tarihten itibaren işlemeye başlar. Bu 5 yıllık hak düşürücü süre geçtikten sonra dava veya arabuluculuk yoluyla talep ileri sürülemez.