İş Kanunu Madde 25/II: İşverenin Tazminatsız İşten Çıkarma Şartları

İşverenin işçiyi hem kıdem hem ihbar tazminatı ödemeksizin kovabilmesi için Madde 25/II bentlerinde sayılan ağır kusurlardan birinin gerçekleşmesi ve ispatlanması şarttır: - İş sözleşmesi yapılırken işçinin vasıfları veya durumu hakkında gerçeğe aykırı beyanda bulunması (hile), - İşverene, aile üyelerine veya diğer çalışanlara hakaret, küfür, sataşma veya cinsel tacizde bulunması, - İşverenin güvenini kötüye kullanmak, hırsızlık yapmak, şirketin ticari sırlarını ifşa etmek, - İşyerinde 7 günden fazla hapisle cezalandırılan ve cezası ertelenmeyen bir suç işlemesi, - İşverenden izin almaksızın veya haklı bir sebebe dayanmaksızın ardı ardına 2 işgünü veya bir ayda 2 defa tatil gününü takip eden işgünü veya bir ayda 3 işgünü işe gelmemesi (devamsızlık), - İşçinin yapmakla ödevli bulunduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı halde yapmamakta ısrar etmesi, - İşçinin kendi isteği veya savsaması yüzünden işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi, makineleri 30 günlük ücretiyle karşılayamayacak derecede hasara uğratması.

İş güvencesi kapsamında olan (en az 30 çalışanı bulunan ve 6 aylık kıdemi olan) işçilerin iş akdi feshedilirken, iddialara karşı yazılı savunmalarının alınması zorunludur. Savunma alınmadan yapılan fesihler usulden geçersiz sayılır. Fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 ay içinde arabulucuya başvurarak İşe İade Davası açılabilir.

İşçinin kendi kusurundan yüklenen bir hastalığa veya engelliliğe uğraması halinde devamsızlığın ardı ardına 3 iş günü veya bir ayda 5 iş gününden fazla sürmesi; ya da işçinin tutulduğu hastalığın tedavi edilemeyecek nitelikte olduğunun sağlık kurulunca saptanması durumunda işveren sözleşmeyi feshedebilir.

Burada en kritik hukuki kural: İŞVEREN SAĞLIK NEDENİYLE FESHETTİĞİNDE İŞÇİYE KIDEM TAZMİNATINI KURUŞU KURUŞUNA ÖDEMEK ZORUNDADIR. Yalnızca ihbar tazminatı ödenmez.

İşyerinde bir haftadan fazla süre ile işin durmasını gerektirecek zorlayıcı sebepler (deprem, sel, yangın, salgın vb.) ortaya çıktığında işveren Madde 25/III uyarınca fesih yapabilir. Ancak bu bir haftalık bekleme süresi içinde işçiye 4857 sayılı Kanun m. 40 uyarınca her gün için YARIM ÜCRET ödenmesi zorunludur. Sözleşme feshedildiğinde işçinin kıdem tazminatı tam olarak ödenir.

İşverenlerin işçiyi tazminatsız kovmak için asılsız 'hırsızlık', 'güveni kötüye kullanma' veya 'şeref ve namusa aykırı davranış' (Kod 29 veya Kod 46) iftirası atması durumunda; işçi açacağı davada kıdem ve ihbar tazminatını almakla kalmaz, kişilik haklarına ağır saldırı gerekçesiyle Türk Borçlar Kanunu m. 58 uyarınca yüksek tutarlı Manevi Tazminat talep edebilir.

4857 sayılı İş Kanunu'nun 19. maddesi uyarınca işçinin davranışı veya yeterliliği ile ilgili nedenlerle yapılan fesihlerde, işçinin hakkındaki iddialara karşı yazılı savunması alınmadan fesih yapılamaz. Savunma alınmadan yapılan fesihler doğrudan haksız fesih sayılır.

İşverenlerin haksız yere işçiyi ahlak kurallarına aykırılık kodlarıyla işten çıkarması halinde işçi: 1. 1 ay içinde arabuluculuğa başvurarak İşe İade ve Kod Düzeltme talep etmelidir. 2. Kodun haksız olduğu ispatlandığında SGK kaydı düzeltilir, işsizlik maaşı geriye dönük bağlanır ve kıdem-ihbar tazminatları tahsil edilir.

İşveren Madde 25/II uyarınca fesih yaparken gerekçeyi açık ve kesin bir dille fesih bildiriminde yazmak zorundadır. Fesih bildiriminde yer almayan yeni gerekçeler sonradan mahkemede ileri sürülemez.

NOTER İHTARNAME METNİ (HAKSIZ İŞTEN ÇIKARMAYA İTİRAZ):

KEŞİDECİ: [Adınız Soyadınız, T.C. No, Adres] MUHATAP: [Şirket Unvanı, Adres]

KONU: 4857 sayılı İş Kanunu m. 25/II uyarınca yapılan haksız ve mesnetsiz feshe itiraz, kıdem ve ihbar tazminatlarımın ödenmesi talebidir.

Tarafıma tebliğ edilen [Tarih] tarihli fesih bildirimindeki iddialar tamamen asılsız, gerçeğe aykırı ve iftira niteliğindedir. İş sözleşmem tazminatsız olarak haksız yere feshedilmiştir. Feshi kabul etmediğimi bildirir, birikmiş kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve diğer yasal haklarımın 3 iş günü içinde [IBAN] hesabıma yatırılmasını, aksi halde Arabuluculuk, İş Mahkemesi ve savcılık şikayet yollarına başvurulacağını ihtar ederim.

İşverenin tazminatsız çıkarma tehdidine karşı işçinin atması gereken acil adımlar: 1. Adım: İşverenin sunduğu fesih tebligatı dikkatle okunmalı; iddia edilen olaylar gerçeği yansıtmıyorsa imzanın altına 'İddiaları kabul etmiyorum, savunma hakkım kısıtlanmıştır' şerhi düşülmelidir. 2. Adım: İşverenin İş Kanunu m. 26'daki 6 iş günlük hak düşürücü süreye uyup uymadığı (olayı öğrendikten sonra 6 gün içinde fesih şartı) tespit edilmelidir. 3. Adım: Varsa güvenlik kamerası görüntüleri, e-posta yazışmaları, tanık beyanları ve devamsızlık mazeret raporları derhal güvenceye alınmalıdır. 4. Adım: Fesih tarihinden itibaren en geç 1 ay içinde İş Mahkemesi veya arabuluculuk bürosuna İşe İade başvurusu yapılmalıdır. 5. Adım: Kod 42-50 arası ahlak ve iyiniyet çıkış kodlarının iptali ve kıdem/ihbar tazminatlarının tahsili için dava açılmalıdır.

İşverenlerin en sık yaptığı hukuki hatalardan biri, çalışanın düşük performansını veya hedef tutturamamasını İş Kanunu m. 25/II kapsamına sokarak tazminatsız işten çıkarmaya çalışmaktır. Yargıtay İş Daireleri'nin yerleşik içtihatlarına göre; bir çalışanın satış kotasını dolduramaması, iş veriminin düşmesi veya performans düşüklüğü asla ahlak ve iyi niyet kurallarına aykırılık (m. 25/II) teşkil etmez. Performans yetersizliği ancak İş Kanunu m. 18 uyarınca 'geçerli bir fesih sebebi' oluşturabilir. Geçerli sebeple yapılan fesihte ise işveren hem kıdem tazminatını hem de ihbar tazminatını kuruşu kuruşuna ödemek zorundadır. İşçinin yazılı savunması alınmadan yapılan performans fesihleri mahkemelerce doğrudan iptal edilir.