Arabuluculuk Sürecinde İşçi Alacakları Hesabı ve Vergilendirme

Arabuluculuk müzakerelerinde her bir işçilik alacağı ayrı ayrı masaya yatırılmalı ve hesaplanmalıdır: 1. Kıdem Tazminatı (Giydirilmiş brüt ücret üzerinden) 2. İhbar Tazminatı (İhbar süresine göre brüt tutardan gelir ve damga vergisi düşülerek) 3. Fazla Çalışma (Mesai) Alacakları (Haftalık 45 saati aşan çalışmalar için saatlik %50 zamlı) 4. Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücretleri 5. Kullanılmayan Yıllık İzin Ücretleri (Son çıplak brüt ücret üzerinden) 6. Varsa AGİ, prim, ikramiye ve ödenmemiş aylık ücret alacakları.

Arabuluculuk görüşmeleri sonunda taraflar bir tutar üzerinde uzlaşırsa 'Arabuluculuk Anlaşma Belgesi' (Son Tutanak) tanzim edilir. 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu'nun 18. maddesi gereğince bu belge, taraflar ve avukatları tarafından imzalandığında veya Sulh Hukuk Mahkemesinden icra edilebilirlik şerhi alındığında MAHKEME İLAMI (KESİNLEŞMİŞ YARGI KARARI) hükmündedir.

İşveren tutanakta belirtilen tarihte parayı ödemezse işçi doğrudan İcra Dairesine giderek ilamlı icra takibi başlatabilir ve haciz uygulayabilir. Anlaşılan konular hakkında taraflar bir daha dava açamazlar.

İş güvencesi kapsamındaki işçilerin açtığı işe iade talepli arabuluculuk görüşmelerinde iki kritik kalem müzakere edilir: 1. Boşta Geçen Süre Ücreti: İşçinin işe başlatılsın veya başlatılmasın en çok 4 aya kadar doğan tüm brüt ücret ve diğer hakları. 2. İşe Başlatmama Tazminatı: Mahkeme veya arabuluculuk tutanağında belirlenen ve işçinin kıdemine göre 4 aydan 8 aya kadar değişen brüt ücret tutarındaki tazminat. İşveren işçiyi işe başlatmazsa hem kıdem ve ihbar tazminatını hem de bu iki ilave tazminatı eksiksiz ödemek zorundadır.

İşverenlerin işçiyi kandırarak, tehdit ederek veya baskı altında boş tutanak imzalatması durumunda, Türk Borçlar Kanunu'nun 30-39. maddeleri uyarınca 'irade fesadı' (hata, hile, korkutma) gerekçesiyle Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İptali Davası açılabilir. Yargıtay, işçiye hiçbir ödeme yapılmadığı veya gerçek alacağının %10'u gibi komik bir rakam teklif edildiği durumlarda tutanağın iptaline karar verebilmektedir.

Arabuluculuk sürecinde anlaşma sağlanamazsa arabulucunun ilk 2 saatlik ücreti Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır; işçiden hiçbir ücret alınmaz. Anlaşma sağlanması durumunda ise Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi uyarınca belirlenen nispi ücret aksine bir anlaşma yoksa taraflarca (işçi ve işveren) yarı yarıya ödenir.

Arabuluculukta işverenle mutabakata varılan tutar kararlaştırılan ödeme gününde bankaya yatırılmazsa izlenecek adımlar: 1. 6325 sayılı Kanun m. 18 uyarınca taraflar ve avukatlarınca imzalanan arabuluculuk tutanağı doğrudan ilam niteliğindedir. 2. İşçi veya avukatı doğrudan İcra Dairesine giderek İcra ve İflas Kanunu (İİK) m. 32 uyarınca 'İlamlı İcra Takibi' başlatır. 3. İcra emrinin tebliği ile birlikte borçluya 7 gün süre verilir; ödeme yapılmazsa işverenin banka hesaplarına, şirket araçlarına ve gayrimenkullerine haciz konulur. İlamlı icraya itiraz etmek takibi durdurmaz.

6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18 uyarınca taraflar ve avukatlarınca imzalanan arabuluculuk anlaşma belgesi mahkeme ilamı hükmündedir. İşverenin bu belgede belirtilen vade gününde ödeme yapmaması halinde işçi, İcra ve İflas Kanunu m. 32 uyarınca hiçbir mahkeme kararına ihtiyaç duymaksızın doğrudan İlamlı İcra Takibi başlatır. İcra takibine yapılan itirazlar takibi durdurmaz; derhal banka hesaplarına ve şirket malvarlığına haciz uygulanır.

Arabuluculuk görüşmelerine hazırlıksız gidilmemeli, son çıplak maaş, brüt giydirilmiş ücret, bakiye izin günleri ve fazla mesai saatleri bir uzman tarafından önceden kuruşu kuruşuna hesaplanmalıdır. İşverenin 'şu kadar parayı kabul et, yoksa mahkeme 3 yıl sürer' şeklindeki baskılarına boyun eğilmemeli; yasal faiz ve enflasyon kayıpları dikkate alınarak rasyonel bir pazarlık yürütülmelidir.

DAVA DİLEKÇESİ ÖRNEĞİ (İŞ MAHKEMESİ HAKİMLİĞİ'NE):

DAVACI: [Adınız Soyadınız, T.C. Kimlik No, Adres] VEKİLİ: [Varsa Avukatınız] DAVALI (İŞVEREN): [Şirket Unvanı, Vergi No, Adres]

KONU: 7036 sayılı Kanun uyarınca arabuluculukta anlaşılamayan kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve bakiye işçilik alacaklarının mevduat faiziyle tahsili talebidir.

AÇIKLAMALAR: 1. Davacı müvekkil, davalı şirkette [Başlama Tarihi] - [Fesih Tarihi] arasında aralıksız [Görevi] olarak çalışmıştır. 2. İş sözleşmesi davalı işverence haksız ve geçersiz gerekçelerle feshedilmiş, hak edilen tazminatlar ödenmemiştir. 3. [Tarih] tarihinde Adabuluculuk Bürosuna başvurulmuş olup [Tarih] tarihli Arabuluculuk Son Tutanağı ile taraflar arasında anlaşma sağlanamamıştır (Ek-1). 4. Fazlaya dair haklarımız saklı kalmak kaydıyla; brüt kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve yıllık izin alacaklarımızın fesih tarihinden itibaren işleyecek en yüksek banka mevduat faizi ile birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini arz ve talep ederiz.

İş mahkemelerince verilen kararlara karşı Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) nezdinde istinaf yoluna başvurulabilir. BAM daireleri arabuluculuk sürecinin dava şartı usulüne uygun işletilip işletilmediğini re'sen denetler. Arabuluculuk bürosuna yapılan başvuruda talep edilmeyen bir alacak kalemi için (örneğin yalnızca kıdem istenip fazla mesai yazılmamışsa) sonradan mahkemede dava açılamaz. Bu sebeple arabuluculuk başvuru formunda tüm alacak kalemlerinin eksiksiz işaretlenmesi zorunludur.

7036 Sayılı Kanun kapsamında dava şartı arabuluculuk görüşmelerinde işçinin izlemesi gereken taktik adımlar: 1. Adım: Arabuluculuk başvuru formuna talep edilen tüm kalemler (kıdem, ihbar, yıllık izin, fazla mesai, UBGT, hafta tatili, ücret farkı) genel ifadelerle değil, ayrı ayrı işaretlenerek yazılmalıdır. 2. Adım: Görüşme öncesinde bağımsız bir hesaplama robotu veya uzman hukukçu aracılığıyla net ve brüt hak ediş cetveli çıkartılmalıdır. 3. Adım: Arabuluculuk masasında işverenin sunduğu teklif değerlendirilirken vergi ve kesintilerin (Gelir ve Damga Vergisi) kimin tarafından ödeneceği netleştirilmelidir. 4. Adım: Anlaşma tutanağında yazılı tutarın hangi tarihte ve hangi IBAN numarasına ödeneceği açık bir icra edilebilirlik kaydıyla tutanağa geçirilmelidir. 5. Adım: Teklif hak edilenin çok altındaysa anlaşmama tutanağı (Son Tutanak) imzalanarak derhal yetkili İş Mahkemesinde dava açılmalıdır.