5 Yıllık Çalışanın Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti Hesabı: 2026 Bordro ve Yasal Kesintiler

4857 Sayılı İş Kanunu'nun 53. maddesi, çalışanların bedensel ve ruhsal sağlıklarının korunması amacıyla yıllık ücretli izin hakkını anayasal bir sosyal hak olarak teminat altına almıştır. Yasa koyucu, çalışanın işyerindeki hizmet süresi arttıkça yıpranma payını gözeterek kademeli bir izin süresi skalası belirlemiştir.

İlgili maddenin 4. fıkrasına göre işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi, hizmet süresi: a) Bir yıldan beş yıla kadar (beş yıl dahil) olanlara ondört günden, b) Beş yıldan fazla onbeş yıldan az olanlara yirmi günden, c) Onbeş yıl (dahil) ve daha fazla olanlara yirmialtı günden az olamaz.

Burada 5 yıllık çalışanın en çok tereddüt yaşadığı nokta, 5. hizmet yılının sonundaki izin hakedişidir. İşyerinde 1., 2., 3. ve 4. yıllarını tamamlayan işçi her bir yıl için 14'er gün izne hak kazanır (toplam 56 gün). 5. hizmet yılını dolduran işçi ise 5. yılı için 14 gün değil, yasanın emredici hükmü gereğince 20 günlük izin hakkına kavuşur. Böylece 5 tam yılı dolduran personelin toplam yasal izin hakkı 76 gün ile 90 gün arasında birikmiş olur.

Çalışma hayatı devam ederken işçinin 'Ben izne çıkmayayım, bana iznimin parasını verin' demesi kanunen kesinlikle yasaktır. 4857 Sayılı Kanun'un 53. maddesinin 2. fıkrasında; 'Yıllık ücretli izin hakkından vazgeçilemez' hükmü yer almaktadır. İşverenin işçi çalışırken izin parasını ödemesi izin hakkını ortadan kaldırmaz.

İzin hakkının nakit bir alacağa dönüşmesi, yalnızca ve sadece iş sözleşmesinin sona ermesi (fesih) ile mümkündür. 4857 Sayılı Kanun'un 59. maddesi bu durumu açıkça düzenlemiştir: 'İş sözleşmesinin, herhangi bir nedenle sona ermesi halinde işçinin hak kazanıp da kullanmadığı yıllık izin sürelerine ait ücreti, sözleşmenin sona erdiği tarihteki ücreti üzerinden kendisine veya hak sahiplerine ödenir.' Feshin haklı, haksız veya istifa şeklinde gerçekleşmiş olması sonucu değiştirmez; işçi istifa etse dahi hak ettiği izin ücretini son maaşı üzerinden nakden tahsil eder.

Kıdem tazminatı yalnızca damga vergisine tabi iken, yıllık izin ücreti vergi ve sigorta mevzuatı açısından doğrudan doğruya 'ücret' kabul edilir. Bu sebeple yıllık izin ücreti brüt matrahından şu kesintiler yapılır:

1. SGK İşçi Primi (%14): 5510 Sayılı Kanun Madde 80 gereğince prime esas kazanç tavanına kadar olan kısımdan %14 kesilir. 2. İşsizlik Sigortası Primi (%1): 4447 Sayılı Kanun uyarınca %1 işsizlik fonu primi kesintisi uygulanır. 3. Gelir Vergisi (%15 - %40): 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu uyarınca çalışanın kümülatif matrah dilimine göre stopaj kesilir. 4. Damga Vergisi (%0,759): 488 Sayılı Kanun gereğince brüt tutar üzerinden binde 7,59 oranında damga vergisi tahakkuk ettirilir. Bu kesintiler sonucunda brüt izin ücretinin yaklaşık %30 ila %40'ı yasal kesintilere gider; kalan tutar net olarak işçinin banka hesabına ödenir.

Yıllık izin alacaklarında zamanaşımı süresi özel bir düzenlemeye tabidir. 4857 Sayılı Kanun Ek Madde 3 uyarınca, yıllık izin ücretinde zamanaşımı süresi 5 yıldır. Ancak bu 5 yıllık süre iznin hak edildiği yıldan değil, İŞ SÖZLEŞMESİNİN FESHEDİLDİĞİ TARİHTEN itibaren işlemeye başlar. Dolayısıyla 5 yıllık çalışanın ilk yılında hak edip de kullanmadığı izinler dahi fesih tarihine kadar zamanaşımına uğramaz; fesih tarihinden itibaren 5 yıl içinde talep edilebilir.

Faiz türü bakımından ise kıdem tazminatından farklı olarak, yıllık izin alacaklarına mevduat faizi değil 3095 Sayılı Kanun uyarınca 'Yasal Faiz' uygulanır. Faizin başlangıcı işverenin temerrüde düşürüldüğü (noter ihtarı tebliğ süresinin dolduğu) tarih veya arabuluculuk başvuru tarihidir.

İşten ayrılış esnasında işverenlerin personele imzalattığı matbu ibranamelerin yıllık izin ücretini kapsayıp kapsamadığı yargılama aşamasında en çok tartışılan uyuşmazlıklardandır. 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 420. maddesi ibranamelerin geçerliliği için çok katı şartlar öngörmüştür:

1. Fesihten İtibaren 1 Ay Kuralı: İbranamenin geçerli olabilmesi için iş sözleşmesinin sona ermesinden itibaren en az 1 ay geçmiş olması şarttır. Çıkış günü imzalatılan ibranameler geçersizdir. 2. Alacağın Açıkça Belirtilmesi: İbranamede genel bir 'tüm haklarımı aldım' ifadesi yıllık izin ücretini kapsamaz. 'Şu tarihler arasına ait ... gün kullanılmayan yıllık izin ücreti' şeklinde miktar ve gün sayısı açıkça yazılmalıdır. 3. Banka Aracılığıyla Ödeme: İbranamede belirtilen tutarın eksiksiz olarak işçinin banka hesabına yatırılmış olması zorunludur. Banka kaydı ile doğrulanmayan ibra beyanları mahkemelerce kesin olarak hükümsüz sayılır.