Gaiplik Kararı Alınması, Şartları ve Mirasçıların Tereke Hakları
- Ölüm tehlikesi halinde en az 1 yıl, uzun süre haber alınamamada ise son haberden itibaren en az 5 yıl geçmesi zorunludur.
- Sulh Hukuk Mahkemesi'nde açılan davada hakim en az 6 ay süreli resmi ilan yaptırmakla yükümlüdür.
- Gaiplik kararı ölüm karinesinden farklı olarak evliliği kendiliğinden sona erdirmez; sağ kalan eşin fesih davası açması gerekir.
- Mirasçılar tereke mallarını teslim alırken 5 ila 15 yıl süreyle güvence (teminat) göstermek mecburiyetindedir.
- Gaip sağ olarak geri dönerse mirasçılar aldıkları terekeyi sebepsiz zenginleşme kuralları gereği iade etmekle yükümlüdür.
Ölüm tehlikesi içinde kaybolma veya uzun süre haber alınamama durumunda gaiplik davası nasıl açılır? 1 ve 5 yıllık bekleme süreleri, 6 aylık ilan, mirasçılara teminat yükümlülüğü ve dilekçe örneği.
Ölüm Karinesi ile Gaiplik Hukuki Karşılaştırma Matrisi (TMK 31-35 & 584)
| Hukuki Statü / Kriter | Ölüm Karinesi (TMK Md. 31) | Gaiplik: Ölüm Tehlikesi (TMK Md. 32) | Gaiplik: Haber Alınamama (TMK Md. 32) |
|---|---|---|---|
| Olayın Niteliği | Ölüme kesin gözle bakılan ağır facia | Ölüm tehlikesi içinde kaybolma | Hayati tehlike olmaksızın kaybolma |
| Asgari Bekleme Süresi | Süre şartı yoktur (Derhal uygulanır) | Olaydan itibaren en az 1 yıl | Son haberden itibaren en az 5 yıl |
| Karar Veren Merci | Mahalli En Büyük Mülki Amir (Kaymakam/Vali) | Sulh Hukuk Mahkemesi (Hakim Kararı) | Sulh Hukuk Mahkemesi (Hakim Kararı) |
| Resmi İlan Süresi | İlan yapılmaz | En az 6 ay süreli ilan | En az 6 ay süreli ilan |
| Mirasçının Teminat Süresi | Teminat aranmaz (Kesin intikal) | Malların tesliminden itibaren 5 yıl | Son haberden itibaren 15 yıl (veya 100 yaş) |
| Evliliğin Durumu | Kendiliğinden derhal son bulur | Sağ kalan eş fesih davası açmalıdır | Sağ kalan eş fesih davası açmalıdır |
Medeni Hukuk Kapsamında Gaiplik Müessesesi ve Temel Koşullar
Medeni Hukukumuzda bir gerçek kişinin kişiliği ölümle sona erer (TMK Madde 28). Ancak bir kimsenin ölüm tehlikesi içinde kaybolması veya kendisinden çok uzun süreden beri haber alınamaması durumunda, hem geride kalan mirasçıların hak kaybına uğramasını önlemek hem de hukuki belirsizlikleri gidermek amacıyla 'Gaiplik' kurumu ihdas edilmiştir.
4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu (TMK) Madde 32 hükmü uyarınca gaiplik kararı iki temel hukuki olguya dayalı olarak talep edilebilir:
Ölüm Tehlikesi İçinde Kaybolma: Kişinin uçağın düşmesi, geminin batması, deprem, heyelan veya yangın gibi ölüme kuvvetle muhtemel bakılan bir facia esnasında kaybolması halidir. Bu durumda olay tarihinden itibaren en az bir (1) yıl geçmiş olması yasal ön şarttır.
Uzun Süreden Beri Haber Alınamaması: Kişinin hayatı hakkında ciddi şüpheler uyandıracak şekilde, hiçbir yaşamsal belirti göstermeksizin ortadan kaybolması halidir. Bu durumda son haber alma tarihinden itibaren en az beş (5) yıl geçmiş olması zorunludur.
Gaiplik kararı, ilgililerin (hakları ölüme bağlı olan mirasçıların veya Hazine'nin) talebi üzerine kişinin son yerleşim yerindeki Sulh Hukuk Mahkemesi tarafından verilir.
Ölüm Karinesi ile Gaiplik Arasındaki Hukuki Farklar ve Uygulama Sınırları
Uygulamada ve adli süreçlerde en sık karıştırılan kavramlardan biri TMK Madde 31'de düzenlenen 'Ölüm Karinesi' ile TMK Madde 32'de düzenlenen 'Gaiplik' kurumudur. Her iki müessese de cesedin bulunamaması halinde devreye girse de doğurdukları hukuki sonuçlar ve usul kuralları bakımından temelde ayrışırlar.
Ölüm karinesinde bir mahkeme kararına ve bekleme süresine ihtiyaç yoktur. Bir kimse, ölümüne kesin gözle bakılmayı gerektiren durumlar içinde kaybolursa (örneğin patlayan bir maden ocağında veya infilak eden bir uçakta bulunup cesedine ulaşılamamışsa), o yerin en büyük mülki idare amirinin (Vali veya Kaymakam) emriyle kütüğe doğrudan 'ölü' olarak tescil edilir.
Buna karşılık gaiplikte, ölüm kesin değil yalnızca 'kuvvetle muhtemel' veya 'şüpheli' olduğundan, hakimin resmi ilan yapması, 6 aylık arama süresi ve mirasçılardan teminat alınması gibi emredici tedbirler uygulanır.
Yargılama Usulü, İlan Süreci ve Mahkeme Araştırması
Sulh Hukuk Mahkemesi'ne gaiplik talebiyle dava açıldığında hakim re'sen (kendiliğinden) geniş kapsamlı bir tahkikat yürütür:
Resmi Kurum Sorgulamaları: Mahkeme derhal Emniyet Genel Müdürlüğü, Göç İdaresi, Sosyal Güvenlik Kurumu, Sağlık Bakanlığı (e-Nabız), Tapu ve Kadastro Genel Müdürlüğü ile Bankalararası Kart Merkezi'ne müzekkere yazar. Kişinin adına herhangi bir hastane girişi, reçete, pasaport işlemi, sınır kapısı çıkışı, banka para çekimi veya tapu devri olup olmadığı titizlikle araştırılır.
Altı Aylık Resmi İlan Zorunluluğu (TMK Md. 33): Yapılan araştırmalarda gaip bulunamazsa; mahkeme, gaip hakkında bilgisi olanların belirli bir süre içinde bildirimde bulunmaları için Basın İlan Kurumu kanalıyla tirajlı gazetelerde ve UYAP ilan portalında en az altı (6) ay süreli resmi ilan yayınlatır.
Gaiplik Hükmünün Kurulması (TMK Md. 34): İlan süresi içinde gaip ortaya çıkmaz, kendisinden haber alınamaz veya öldüğü kanıtlanamazsa; mahkeme gaipliğe kesin olarak hükmeder. Bu hüküm geriye dönük olarak ölüm tehlikesinin gerçekleştiği veya son haberin alındığı günden itibaren hüküm ve sonuç doğurur.
Mirasçıların Tereke Hakları ve Teminat Verme Zorunluluğu
Gaiplik kararının kesinleşmesiyle birlikte gaibin terekesi yasal ve atanmış mirasçılarına intikal eder. Ancak yasa koyucu, gaibin bir gün geri dönme ihtimalini veya üstün hak sahibi başka bir mirasçının ortaya çıkabileceğini gözeterek mirasçıların mülkiyet hakkını 'Güvence (Teminat) Gösterme Yükümlülüğü' ile kayıtlamıştır (TMK Madde 584):
Ölüm Tehlikesi Halinde Teminat: Mirasçılar tereke mallarını fiilen teslim aldıkları tarihten itibaren beş (5) yıl süreyle ayni (ipotek, rehin) veya şahsi (banka teminat mektubu, muteber kefil) teminat göstermek zorundadır.
Uzun Süre Haber Alınamama Halinde Teminat: Gaip hakkında son haber alma tarihinden itibaren on beş (15) yıl ve her halükarda gaip en az yüz (100) yaşına gelinceye kadar teminat devam eder.
Teminat Gösterilemezse Ne Olur? (TMK Md. 585): Mirasçı teminat gösteremez veya teminat vermekten kaçınırsa; tereke malları mirasçıya devredilmez, mahkemece resmen atanacak bir kayyım tarafından idare edilir. Kayyım malların gelirini nemalandırır.
Gaip Geri Dönerse Ne Olur? (TMK Md. 587): Gaip sağ olarak geri dönerse veya yaşadığı ispat edilirse; mirasçılar aldıkları malları zilyetlik kuralları (sebepsiz zenginleşme ve iyiniyet) çerçevesinde aynen veya bedeliyle iade etmekle yükümlüdür.
Mirasın Devlete Kalması (TMK Md. 588): Gaibin mirası hak sahiplerine ulaşılamadığı için 10 yıl süreyle kayyım tarafından idare edilmişse veya gaip 100 yaşını doldurmuşsa, Hazine'nin talebiyle gaiplik kararı verilerek tereke doğrudan Devlete intikal eder.
Evliliğin Feshi ve Sağ Kalan Eşin Hukuki Durumu
TMK Madde 131 hükmü uyarınca gaiplik kararı, evliliği kendiliğinden sona erdirmez! Bu husus Medeni Kanun'un en katı kurallarından biridir.
Ölüm karinesinde kütüğe ölüm tescil edildiği için evlilik kendiliğinden biterken; gaiplik kararında sağ kalan eş, evliliğin feshini ayrıca talep etmek zorundadır. Eş, gaiplik davası açarken aynı dilekçede evliliğin feshini talep edebileceği gibi, gaiplik kararının kesinleşmesinden sonra bağımsız bir dava ile de fesih kararı alabilir.
Evliliğin feshi kararı kesinleşmedikçe sağ kalan eş resmi olarak yeniden evlenemez. Aksi halde ikinci evlilik mutlak butlanla sakat hale gelir.
Sulh Hukuk Mahkemesine Sunulacak Gaiplik Davası Dilekçesi
Gaiplik davası, gaibin Türkiye'deki son yerleşim yeri Sulh Hukuk Mahkemesi'nde; Türkiye'de hiç yerleşmemişse nüfus kütüğünün kayıtlı olduğu yer mahkemesinde açılır. Mirasçılar tarafından verilecek matbu dava dilekçesi şöyledir:
NÖBETÇİ SULH HUKUK MAHKEMESİ'NE DAVACI (MİRASÇI): [Adınız Soyadınız] (T.C. Kimlik No: [Numaranız]) ADRES: [İkametgah Adresiniz] VEKİLİ: Av. [Avukatınızın Adı] HAKKINDA GAİPLİK İSTENEN: [Gaibin Adı Soyadı] (T.C. Kimlik No: [Numarası]) KONU: 4721 Sayılı TMK Madde 32 vd. Uyarınca Gaiplik Kararı Verilmesi Talebidir. AÇIKLAMALAR: 1. Murisimiz [Gaibin Adı], [Tarih] tarihinde meydana gelen [Olayın Özeti / Deprem / Kaza vb.] esnasında ölüm tehlikesi içinde kaybolmuş, aradan geçen yasal sürede kendisinden hiçbir haber alınamamıştır. 2. Resmi mercilerce yapılan tüm aramalara rağmen şahsın cesedine ulaşılamamış, sağ olup olmadığı hususunda hiçbir somut iz bulunamamıştır. 3. Gaibin geride bıraktığı tereke mallarının korunması, mirasçılık belgesi tanzimi ve terekenin intikali için mahkemenizden gaiplik kararı verilmesini talep etme zorunluluğu doğmuştur. HUKUKİ SEBEPLER: 4721 Sayılı TMK m. 32-35, 584-588, 6100 Sayılı HMK ve ilgili mevzuat. DELİLLER: Nüfus kayıtları, Emniyet ve SGK tahkikat müzekkereleri, tanık beyanları, gazete ilanları ve her türlü yasal delil. SONUÇ VE İSTEM: Yukarıda açıklanan nedenlerle, [Gaibin Adı Soyadı]'nın GAİPLİĞİNE karar verilmesini saygıyla vekaleten arz ve talep ederim.
Gaiplik Kararı Alınması ve Tereke İntikali Aşamaları
Sulh Hukuk Mahkemesi nezdinde gaiplik davası açılması ve miras haklarının teminatla devralınması süreci.
Yasal Bekleme Süresinin Dolmasının Tespiti
Kişinin ölüm tehlikesiyle kaybolmasından itibaren en az 1 yıl veya son haber alma tarihinden itibaren en az 5 yılın dolduğu teyit edilir.
Sulh Hukuk Mahkemesi'ne Dava Açılması
Gaibin Türkiye'deki son ikametgahı Sulh Hukuk Mahkemesi'ne deliller ve kayıp bildirim evrakları eklenerek dava dilekçesi sunulur.
Resmi Kurum Tahkikatı ve 6 Aylık İlan
Mahkeme Emniyet, Nüfus, SGK ve banka kayıtlarını araştırır; gaip hakkında bilgi sahibi olanlar için en az 6 ay süreli resmi ilan yaptırır.
Gaiplik Kararının Kesinleşmesi ve Nüfusa Tescil
İlan süresinde haber çıkmazsa hakim gaiplik hükmü kurar; karar kesinleşince nüfus kütüğüne işlenerek şahıs hukuken ölmüş sayılır.
Teminat Gösterilerek Terekenin Devralınması
Mirasçılar TMK 584 uyarınca 5 ila 15 yıllık güvence (teminat) göstererek tereke mallarını teslim alır ve tasarruf hakkına kavuşur.
Bu Konu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Gaiplik davası açabilmek için ölüm tehlikesi halinde ne kadar süre geçmesi gerekir?
4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 32. maddesi uyarınca; bir kimsenin ölüm tehlikesi içinde kaybolması durumunda gaiplik davası açılabilmesi için kaybolma tarihinin üzerinden en az bir (1) yıl geçmiş olması yasal zorunluluktur. Bu süre dolmadan açılan davalar mahkemece süre aşımı veya ön şart yokluğu sebebiyle usulden reddedilir.
Uzun süre haber alınamayan bir kimse için gaiplik davası ne zaman açılabilir?
Kişinin kendisinden en son haber alındığı tarihten itibaren en az beş (5) yıl kesintisiz süreyle hiçbir haber alınamamış olması gerekir. Beş yıllık sürenin dolmasının ardından hak sahipleri veya mirasçılar Sulh Hukuk Mahkemesi'ne başvurarak gaiplik kararı verilmesini talep edebilir.
Gaiplik davasında mahkeme ilanı ne kadar sürer?
Türk Medeni Kanunu'nun 33. maddesi gereğince Sulh Hukuk Mahkemesi, gaip hakkında bilgisi olanların başvurması için en az altı (6) ay süreli resmi ilan yaptırır. Mahkeme gerek görürse bu ilanı aralıklarla tekrarlayabilir. İlan süresi dolmadan kesin gaiplik hükmü kurulamaz.
Gaibin mirasını alan mirasçılar neden teminat (güvence) göstermek zorundadır?
TMK 584. maddesi uyarınca, gaibin ileride sağ olarak ortaya çıkması veya üstün hak sahibi başka mirasçıların belirmesi ihtimaline karşı mirasçılar tereke mallarını teslim alırken güvence (teminat) göstermekle yükümlüdür. Teminat süresi; ölüm tehlikesinde malların tesliminden itibaren 5 yıl, uzun süre haber alınamamada ise son haberden itibaren 15 yıl (ve her halükarda gaip 100 yaşına varıncaya kadar) devam eder.
Gaiplik kararı verildiğinde gaibin evliliği kendiliğinden sona erer mi?
Hayır. Ölüm karinesinin aksine gaiplik kararı evliliği doğrudan ve kendiliğinden sona erdirmez (TMK Md. 131). Sağ kalan eş, gaiplik davası ile birlikte veya ayrıca Aile Mahkemesi'ne başvurarak evliliğin feshini talep etmedikçe evlilik bağı resmi olarak devam eder ve eş yeniden evlenemez.
Yasal miras payınızı, dokunulamaz saklı payınızı ve vergi dairesine ödenecek veraset vergisini hesaplayın.
2026 Miras Payı ve Saklı Pay Hesaplama Robotu
Eş, çocuklar, anne-baba ve kardeşlerin 4721 S.K. zümre sistemine göre yasal ve saklı pay dağılımı.
2026 Veraset ve İntikal Vergisi Hesaplama
2.465.000 TL evlat/eş istisnası, %1-%10 dilimleri ve 3 yılda 6 eşit taksit ödeme planı.
İş Hukuku ve Mevzuat Editörü
İş hukuku, kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamaları, fesih süreçleri ve arabuluculuk uygulamaları üzerine içerik araştırmacısı ve mevzuat editörü.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi, İptali ve Mirasçıların Tenkis Davası
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Madde 611 uyarınca düzenlenen ölünceye kadar bakma sözleşmesinin resmi şekil şartları (noter veya tapu memuru), bakım borcunun ifası, muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) iddiaları, saklı payı zedelenen mirasçıların tenkis davası açma hakları, 1 ve 10 yıllık hak düşürücü süreler ve Asliye Hukuk Mahkemesi dava dilekçesi taslağı.
Borçlu Mirasın Reddi ve Terekenin İflas Hükümlerine Göre Tasfiyesi Rehberi
4721 Sayılı TMK m. 605/2, 612 ve 619-639 uyarınca borca batık terekenin tespiti, en yakın mirasçıların tamamının mirası reddetmesi hali, resmi tasfiye süreci ve Sulh Hukuk Mahkemesi dilekçe taslağı.
Eşin Miras Payı: Mal Rejimi Tasfiyesi, Katılma Alacağı ve Aile Konutu Hakları
4721 Sayılı TMK m. 499, 219, 236 ve 652 uyarınca sağ kalan eşin zümrelere göre miras payı, edinilmiş mallara katılma alacağı, aile konutunun özgülenmesi ve Aile Mahkemesi dilekçe taslağı.
Bu Konu Hakkında Sorunuz veya Yaşadığınız Bir Uyuşmazlık Var mı?
Kıdem, ihbar, işe iade, mobbing ve fesih süreçleriyle ilgili uyuşmazlıklarınızı yazabilir; mevzuat uzmanlarımızın değerlendirmelerini inceleyebilirsiniz.