Gemi Adamlarının Tazminat Hakları ve Deniz İş Kanunu Esasları
- Denizlerde, göllerde ve akarsularda Türk Bayrağı taşıyan 100 gros tonilato ve daha yukarı gemilerde bir hizmet aktiyle çalışan kaptan, zabit, tayfa ve diğer personelin hakları 854 Sayılı Deniz İş Kanunu'na tabidir.
- 854 Sayılı Kanun Madde 20 uyarınca gemi adamının kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için aynı işverene bağlı gemilerde en az 1 YIL (hizmet aktinin devamı süresince) çalışmış olması şarttır.
- Gemi adamının kıdem tazminatına esas giydirilmiş brüt ücretine; çıplak temel aylığa ilaveten gemide sağlanan yasal İAŞE (KUMANYA) BEDELİ ile barınma menfaatinin parasal karşılığı mutlaka eklenir.
- Sefer esnasında fesih yasağı: Gemi adamının hizmet akdi gemi seyir halindeyken veya yabancı bir limandayken kural olarak feshedilemez; fesih ancak geminin bağlama limanına veya Türk limanına varmasıyla geçerlilik kazanır (854 SK m. 16-17).
- Kıdem tazminatı hesabında 1475 Sayılı Kanun Madde 14'e atıf yapıldığından Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca belirlenen genel kıdem tazminatı tavanı gemi adamları için de uygulanır.
854 Sayılı Deniz İş Kanunu'na tabi gemi adamlarının kıdem ve ihbar tazminatı rehberi: Sefer halindeki fesih yasakları, iaşe (kumanya) bedelinin giydirilmiş ücrete eklenmesi, deneme süresi ve Yargıtay emsal içtihatları.
2026 Gemi Adamı Giydirilmiş Brüt Ücret ve Kıdem Tazminatı Hesaplama Tablosu
Çıplak maaşa eklenen iaşe (kumanya) bedeli ile gemi adamı net kıdem tazminatı simülasyonu:
| Gemi Adamı Unvanı | Çıplak Brüt Maaş | Aylık İaşe (Kumanya) Bedeli | Giydirilmiş Brüt Ücret | Hizmet Süresi | Toplam Brüt Kıdem (Tavan Sınırı) | Net Ele Geçen Kıdem |
|---|---|---|---|---|---|---|
| Usta Gemici / Yağcı | 38.000,00 TL | 7.500,00 TL | 45.500,00 TL | 3 Yıl | 136.500,00 TL | 135.463,97 TL |
| Vardiya Zabiti | 55.000,00 TL | 7.500,00 TL | 62.500,00 TL | 4 Yıl | 215.678,72 TL (2026 Tavan) | 214.041,72 TL |
| Çarkçıbaşı (Başmühendis) | 85.000,00 TL | 9.000,00 TL | 94.000,00 TL | 6 Yıl | 323.518,08 TL (Tavan) | 321.062,58 TL |
| Uzak Yol Kaptanı | 120.000,00 TL | 9.000,00 TL | 129.000,00 TL | 8 Yıl | 431.357,44 TL (Tavan) | 428.083,44 TL |
Deniz İş Kanunu'nun Uygulama Alanı ve Gemi Adamı Kimdir?
854 Sayılı Deniz İş Kanunu'nun 1. maddesi uyarınca; Türk Bayrağını taşıyan ve denizlerde, göllerde, akarsularda seyrüsefer eden 100 gros tonilato ve daha yukarı gemilerde bir hizmet sözleşmesi ile çalışan kaptan, zabit, tayfa ve diğer personelin tamamı 'Gemi Adamı' sayılır. Aynı işverene ait gemilerin gros tonilatoları toplamı 100'ü aşıyorsa veya işverenin çalıştırdığı gemi adamı sayısı 5 veya daha fazla ise de bu kanun uygulanır.
Gemi adamlarının çalışma koşulları deniz emniyeti, zorlu doğa koşulları ve uzun sefer süreleri nedeniyle karadaki işçilerden çok farklı dinamikler içerir. Bu sebeple 854 Sayılı Kanun, gemi adamının hem can güvenliğini hem de ücret ve tazminat güvencelerini özel yaptırımlarla teminat altına almıştır.
Gemi Adamının Kıdem Tazminatı: 854 Sayılı Kanun Maddesi
854 Sayılı Deniz İş Kanunu'nun 20. maddesi gemi adamlarının kıdem tazminatı hakkını düzenlemiştir. Madde hükmü, 1475 Sayılı İş Kanunu'nun 14. maddesindeki temel prensiplere paralel bir yapı öngörür:
Bir gemi adamının kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için aynı donatan (gemi sahibi veya işleticisi) nezdinde veya aynı donatanın farklı gemilerinde fasılalı ya da fasılasız en az 1 TAM YIL çalışmış olması şarttır. Hizmet aktinin donatan tarafından haklı bir neden olmaksızın feshedilmesi, gemi adamının 854 Sayılı Kanun Madde 14 uyarınca haklı nedenle derhal fesih yapması, askerlik, emeklilik veya ölüm hallerinde kıdem tazminatı ödenir.
Giydirilmiş Brüt Ücrette İaşe (Kumanya) Bedelinin Hayati Önemi
Gemi adamlarının kıdem ve ihbar tazminatı hesabında en belirleyici unsur 'İaşe Bedeli'dir (Kumanya). 854 Sayılı Kanun'un 35. maddesi uyarınca; donatan, gemi adamlarına gemide bulundukları sürece bedelsiz ve sağlıklı iaşe (yemek/kumanya) sağlamak zorundadır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili İş Hukuku Dairelerinin yerleşik kararları gereğince; gemi adamına gemide sağlanan bu ayni iaşe menfaatinin veya nakden ödenen iaşe bedelinin 30 günlük parasal karşılığı, çıplak brüt maaşa eklenerek 'Giydirilmiş Brüt Ücret' tespit edilir. İaşe bedeli eklenmeksizin sadece çıplak bordro üzerinden yapılan tazminat hesaplamaları mahkemelerce eksik ödeme kabul edilerek bozulur.
Sefer Esnasında Fesih Yasağı ve Yurda İade (Repatriation) Hakkı
Deniz hukukunun en koruyucu hükümlerinden biri sefer halindeki fesih kısıtlamalarıdır. 854 Sayılı Kanun'un 16. ve 17. maddeleri uyarınca; Gemi açık denizde seyir halindeyken veya yabancı bir ülke limanındayken donatan iş sözleşmesini tek taraflı olarak feshedemez. Fesih bildirimi yapılsa dahi, fesih hükmü ancak geminin Türkiye limanına veya tescil edildiği bağlama limanına demirlemesiyle yürürlüğe girer.
Ayrıca gemi adamının yabancı bir limanda işten çıkarılması veya geminin batması/tutulması hallerinde; 854 Sayılı Kanun Madde 21 gereğince gemi adamının ikametgahına veya Türkiye'deki bağlama limanına kadar olan tüm yol, barınma ve iaşe masraflarını (Repatriation / Yurda Dönüş) donatan karşılamakla mükelleftir. Donatan bu masrafları gemi adamının tazminatından mahsup edemez.
İhbar Önelleri ve Bildirim Tazminatı: 854 Sayılı Kanun Maddesi
Deniz İş Kanunu'nda süreli fesihte uygulanacak bildirim süreleri genel iş kanunundan farklı basamaklara ayrılmıştır: - İşi 6 aya kadar sürmüş gemi adamı için: 2 hafta, - İşi 6 aydan 1.5 yıla kadar sürmüş olan için: 4 hafta, - İşi 1.5 yıldan 3 yıla kadar sürmüş olan için: 6 hafta, - İşi 3 yıldan fazla sürmüş gemi adamı için: 8 hafta.
İhbar öneli tanımadan fesih yapan donatan, bu sürelere ait giydirilmiş brüt ücret tutarını peşin ödemek zorundadır. İhbar tazminatından Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesilir; SGK primi kesilmez.
Gemi Adamı Kıdem ve Ücret Alacakları İhtarname Taslağı
Donatan aleyhine noter kanalıyla çekilecek resmi ihtarname metni:
İHTARNAME
KEŞİDECİ (GEMİ ADAMI) : [Adınız Soyadınız] - Gemi Adamı Cüzdan No: [Cüzdan Numaranız] ADRES : [İkametgah Adresiniz]
MUHATAP (DONATAN) : [Gemi Sahibi / Şirket Ticari Unvanı] ADRES : [Şirket Resmi Adresi] GEMİ ADI & GROS TONAJ : M/V [Gemi Adı] - [Gros Tonilato]
KONU : 854 Sayılı Deniz İş Kanunu uyarınca iaşe bedeli dahil giydirilmiş brüt ücretim üzerinden kıdem ve ihbar tazminatı ile ödenmeyen işçilik alacaklarımın tahsili ihtarıdır.
AÇIKLAMALAR : 1- Şirketinize ait Türk Bayraklı [Gemi Adı] gemisinde [İşe Başlama Tarihi] - [Ayrılış Tarihi] tarihleri arasında [Göreviniz/Zabit/Kaptan/Gemici] olarak görev yaptım.
2- 854 Sayılı Kanun'un 20. ve 35. maddeleri gereğince kıdem tazminatıma esas giydirilmiş brüt ücrete günlük iaşe (kumanya) bedelinin de eklenmesi amir yasa hükmüdür. Aylık çıplak brüt ücretim [Brüt Maaş] TL olup aylık iaşe bedelim [İaşe Tutarı] TL'dir.
3- Hizmet süreme karşılık gelen kıdem tazminatımın, ihbar tazminatımın ve sefer boyunca ödenmeyen fazla çalışma alacaklarımın işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 3 iş günü içinde banka hesabıma yatırılmasını, aksi halde Deniz İş Uyuşmazlığı Arabuluculuğu ve yetkili Deniz Mahkemelerine müracaat edileceğini ihtaren bildiririm.
İHTAR EDEN: [Adınız Soyadınız] | İmza: Banka Bilgileri: [Banka Adı] - IBAN: TR[24 Haneli IBAN]
Denizcilikte Fazla Mesai ve 8 Saat Kuralı
854 Sayılı Kanun'un 26. maddesi uyarınca gemi adamlarının normal çalışma süresi günde 8, haftada 48 saattir. Bu süre genel işçilere (45 saat) kıyasla haftalık 3 saat daha fazladır. Haftalık 48 saati aşan çalışmalar fazla saatlerde çalışma sayılır.
Her bir saat fazla çalışma için ödenecek ücret normal çalışma saat ücretinin %25 yükseltilmesi suretiyle ödenir (Madde 28). Vardiya çizelgeleri, gemi jurnali (logbook) kayıtları ve liman başkanlığı giriş-çıkış mühürleri fazla mesainin ispatında birinci derecede resmi delil kabul edilir.
Gemi İpoteği ve Deniz Alacağı İmtiyazı (TTK Maddesi)
Gemi adamları alacak tahsili bakımından Türk Ticaret Kanunu (TTK) tarafından olağanüstü bir imtiyazla donatılmıştır. 6102 Sayılı TTK'nın 1320. maddesi uyarınca; Gemi adamlarının ücret ve tazminat alacakları doğrudan 'Gemi Alacaklısı Hakkı' (Maritime Lien) doğurur. Bu hak kanuni bir rehin hakkıdır. Donatan iflas etse veya borca batsa dahi gemi adamları, gemi üzerinde banka ipoteklerinden bile ÖNCE gelen birinci derecede rüçhanlı rehin hakkına sahiptir. Gemi adamı mahkemeden 'Geminin İhtiyati Haczini ve Seferden Men Edilmesini' talep ederek gemiyi limanda bağlatabilir ve alacağını tahsil edebilir.
Gemi Adamlarında Yıllık İzin Hakkı (Maddesi)
854 Sayılı Kanun'un 40. maddesi gereğince aynı işverene bağlı olarak en az 6 ay çalışan gemi adamı yıllık ücretli izne hak kazanır: - 6 aydan 1 yıla kadar çalışan gemi adamına: Yılda en az 15 gün, - 1 yıldan fazla çalışan gemi adamına: Yılda her bir tam yıl için en az 1 ay (30 gün) izin verilir. Gemi adamlarının yıllık izin süresi genel işçilere kıyasla çok daha uzundur. Kullanılmayan izinlerin ücreti işten ayrılışta son maaş ve iaşe bedeli üzerinden nakden ödenir.
Deniz Mahkemelerinde Zamanaşımı ve Yetki
Deniz İş Kanunu'ndan doğan kıdem ve ihbar tazminatı davalarında zamanaşımı süresi 4857 Sayılı Kanun Ek Madde 3 kıyasen uygulanarak 5 yıldır. Süre geminin bağlama limanına ulaştığı ve feshin kesinleştiği tarihten itibaren başlar.
Yetkili mahkeme bakımından geminin bağlama limanı mahkemesi veya donatanın şirket merkezinin bulunduğu yerdeki Denizcilik İhtisas Mahkemesi (bulunmayan yerlerde İş Mahkemesi) görevli ve yetkilidir.
Gemi Adamlarında Deneme Süresi ve Deneme Esnasında Fesih
854 Sayılı Deniz İş Kanunu'nun 10. maddesi uyarınca deniz hizmet akitlerinde deneme süresi kararlaştırılabilir. Ancak denizciliğin kendine has zorlukları sebebiyle bu süre en fazla 1 AY olarak sınırlandırılmıştır (TİS ile uzatılamaz).
Deneme süresi içinde taraflar hizmet akdini bildirimsiz ve tazminatsız olarak feshedebilirler; ancak gemi açık denizde veya yabancı bir limandayken deneme süresi bahanesiyle gemi adamı gemiden indirilemez. Fesih yine geminin bağlama limanına ulaşmasıyla yürürlük kazanır ve gemi adamının çalıştığı günlerin ücreti ile iaşe bedeli eksiksiz ödenir.
Yabancı Bayraklı Gemilerde Çalışan Türk Gemi Adamlarının Hakları
Uluslararası deniz ticaretinde Türk gemi adamlarının önemli bir kısmı kolay bayrak (Panama, Liberya, Malta vb.) taşıyan gemilerde görev yapmaktadır. Bu durumda uygulanacak hukuk 5718 Sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) hükümlerine göre belirlenir.
MÖHUK Madde 27 gereğince iş sözleşmelerine taraflar uygulanacak hukuku seçebilirler; ancak bu seçim Türk hukukunun emredici asgari koruma standartlarını (kıdem tazminatı, asgari ücret ve can güvenliği) ortadan kaldıramaz. Gemi adamının mutad işyeri Türkiye ise veya donatanın yönetim merkezi Türkiye'de bulunuyorsa, yabancı bayraklı gemide çalışılsa dahi Türk Deniz İş Mahkemeleri yetkilidir ve Türk tazminat hükümleri tatbik edilir.
Gemi Adamlarında Kıdem Tazminatı Tavanı ve Vergilendirme Rejimi
854 Sayılı Kanun Madde 20, kıdem tazminatının hesaplanmasında 1475 Sayılı Kanun'un 14. maddesine doğrudan atıfta bulunmuştur. Bu sebeple gazetecilerden farklı olarak gemi adamlarında Hazine ve Maliye Bakanlığı'nca belirlenen genel kıdem tazminatı tavanı (2026 yılı H2: 53.919,68 TL) uygulanır.
Ancak gemi adamının giydirilmiş brüt ücretine aylık 7.500 - 9.000 TL civarındaki yasal iaşe (kumanya) bedeli eklendiğinden tavan sınırına çok daha hızlı ulaşılmaktadır. Kıdem tazminatından sadece binde 7,59 damga vergisi kesilirken; ihbar tazminatından ve bakiye izin ücretinden gelir vergisi ve damga vergisi kesintisi yapılır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu Gemi Adamı Tazminat İlkeleri
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili İş Hukuku Dairelerinin yerleşik deniz hukuku içtihatlarında şu ilkeler istikrar kazanmıştır:
1. İaşe Bedelinin Zorunlu Karakteri: Gemi adamı fiilen gemide bulunmasa dahi (örneğin yıllık izindeyken veya tersane beklemesindeyken), iaşe bedeli giydirilmiş brüt ücrete dahil edilir. Donatanın kumanya vermediğini iddia etmesi halinde resmi piyasa rayiçleri bilirkişi marifetiyle resen tespit edilir.
2. Kaptanların Kıdem Tazminatı: Gemiyi sevk ve idare eden kaptanlar donatan vekili sıfatına haiz olmakla birlikte, hizmet aktiyle çalıştıkları için 854 Sayılı Kanun kapsamında kıdem tazminatına aynen hak kazanırlar.
3. Yabancı Para Üzerinden Maaş Alanlar: Yabancı para (Dolar/Euro) üzerinden maaş alan gemi adamlarının kıdem tazminatı, fesih tarihindeki Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası (TCMB) efektif satış kuru üzerinden Türk Lirası'na çevrilerek hesaplanır ve yasal tavan kontrolü bu kur üzerinden yapılır.
Gemi Adamının Kıdem ve İhbar Tazminatını Tahsil Süreci
Deniz İş Kanunu kapsamında gemi adamının tazminat haklarını güvenceye alma adımları:
1. Gemi Adamı Cüzdanı ve Hizmet Belgesiyle Süreyi Doğrulayın
Liman Başkanlığı onaylı Gemi Adamı Cüzdanı kayıtları ve SGK Denizcilik hizmet dökümü ile donatan nezdindeki çalışma sürenizi gün olarak tespit edin.
2. Günlük İaşe (Kumanya) Bedelini Bordrodan Çıkarın
Donatan tarafından ödenen çıplak brüt maaşınıza, aylık 30 günlük resmi kumanya ve barınma bedelini ekleyerek giydirilmiş brüt ücreti oluşturun.
3. Fesih Bildiriminin Limanda Yapıldığından Emin Olun
Sefer devam ederken yapılan haksız fesihlere itiraz edin; yurda dönüş masraflarının (repatriation) donatan tarafından karşılanmasını talep edin.
4. Noter İhtarı Keşide Edin ve Deniz İş Mahkemesine Başvurun
Tazminatın ödenmemesi halinde noter kanalıyla donatana ihtarname çekip arabuluculuk ve Deniz İş Uyuşmazlıkları Mahkemesi yolunu işletin.
Bu Konu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Gemi adamı kıdem tazminatına nasıl hak kazanır?
854 Sayılı Deniz İş Kanunu Madde 20 uyarınca aynı donatana bağlı gemilerde en az 1 tam yıl çalışan gemi adamı, sözleşmenin haklı nedenle feshi veya işverence haksız feshi halinde kıdem tazminatına hak kazanır.
Kumanya (iaşe) bedeli kıdem tazminatı hesabına eklenir mi?
Evet. Yargıtay yerleşik içtihatları gereğince gemide sağlanan yasal iaşe (kumanya) ve barınma menfaatinin 30 günlük parasal değeri çıplak ücrete eklenerek giydirilmiş brüt ücret hesaplanır.
Gemi adamı seyir halindeyken işten çıkarılabilir mi?
Kural olarak hayır. Gemi açık denizdeyken yapılan fesihler geçersizdir; fesih ancak geminin Türk limanına veya bağlama limanına ulaşmasıyla yürürlük kazanır.
Gemi adamlarının yıllık izin süresi ne kadardır?
854 Sayılı Kanun Madde 40 uyarınca 6 aydan 1 yıla kadar çalışanlar en az 15 gün, 1 yılı dolduran gemi adamları ise yılda en az 1 tam ay (30 gün) ücretli izin hakkına sahiptir.
Gemi adamı alacaklarında gemiye el koyma hakkı var mıdır?
Evet. TTK Madde 1320 uyarınca gemi adamının tazminat alacağı 'Gemi Alacaklısı Hakkı' (kanuni rehin) doğurur; gemi adamı mahkeme kararıyla gemiyi limanda bağlatarak satışını isteyebilir.
2026 yılı güncel mevzuat parametreleri, yasal tavanlar ve resmi formüllerle anında hesaplama yapın.
2026 Kıdem Tazminatı Hesaplama Robotu
H1 (64.948,77 ₺) ve H2 (73.729,87 ₺) tavanlarıyla net hak edişinizi hesaplayın.
2026 İhbar Tazminatı Hesaplama Robotu
Çalışma sürenize karşılık gelen bildirim öneli ve vergi kesintisi sonrası net tutar.
Birleşik Tazminat ve Hak Ediş Motoru
Kıdem, ihbar, izin ve işsizlik maaşı tutarlarını tek hesaplama ile karşılaştırın.
İş Hukuku ve Mevzuat Editörü
İş hukuku, kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamaları, fesih süreçleri ve arabuluculuk uygulamaları üzerine içerik araştırmacısı ve mevzuat editörü.
Arabuluculuk Son Tutanağı Sonrası Dava Açma Süresi, Ücret Tarifesi ve İcra Edilebilirlik
7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Madde 3 ve 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde; son tutanağın düzenlenmesinden sonra işe iade davasında 2 haftalık hak düşürücü süre, işçilik alacaklarında zamanaşımı, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi hesaplamaları, anlaşma belgesine Sulh Hukuk Mahkemesi'nden icra edilebilirlik şerhi alma usulü, ilamlı icra takibi ve resmi mahkeme şerh dilekçesi taslağı.
Hizmet Tespiti Davası: SGK Kaydı Yapılmayan Çalışmanın İspatı ve 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre 2026
İşveren tarafından sigortasız (kayıt dışı) çalıştırılan veya SGK'ya eksik bildirilen işçilerin geriye dönük prim günlerini ve gerçek ücretlerini tescil ettirmek için açtığı Hizmet Tespiti Davası şartları, 5510 Sayılı Kanun Madde 86/9, 5 yıllık hak düşürücü sürenin istisnaları, bordro ve komşu işyeri tanıklarının delil değeri ve İş Mahkemesi dava dilekçesi taslağı.
Sendikal Tazminat ve Ayrımcılık Davası: 6356 Sayılı Kanun Kapsamında İşçi Hakları
6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 25 uyarınca sendikal tazminat, 1 yıllık ücret tutarındaki asgari tazminat tabanı, sendikal ayrımcılığın ispatı ve işe iade süreci.
Bu Konu Hakkında Sorunuz veya Yaşadığınız Bir Uyuşmazlık Var mı?
Kıdem, ihbar, işe iade, mobbing ve fesih süreçleriyle ilgili uyuşmazlıklarınızı yazabilir; mevzuat uzmanlarımızın değerlendirmelerini inceleyebilirsiniz.