İş Kazası ve Meslek Hastalığında Maddi ve Manevi Tazminat Davası
- 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi uyarınca işveren, çalışanların işle ilgili sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlü olup her türlü tedbiri almak, organizasyonu yapmak ve denetlemek zorundadır.
- İş kazası veya meslek hastalığı neticesinde bedensel zarara uğrayan işçi; 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu (TBK) Madde 54 uyarınca tedavi giderleri, kazanç kaybı ve çalışma gücünün azalmasından doğan kayıplar için 'Maddi Tazminat' talep edebilir.
- İş kazasında vefat halinde; vefat edenin desteğinden yoksun kalan anne, baba, eş ve çocukları TBK Madde 53 uyarınca 'Destekten Yoksun Kalma Tazminatı' talep etme hakkına sahiptir.
- Hem yaralanan işçi hem de ağır bedensel zarar veya ölüm halinde işçinin yakınları, duydukları derin acı, keder ve elem sebebiyle TBK Madde 56 kapsamında 'Manevi Tazminat' talep edebilirler.
- İş kazası ve meslek hastalığından kaynaklanan tazminat davalarında zamanaşımı süresi, Türk Borçlar Kanunu'nun 146. maddesindeki genel zamanaşımı hükmü uyarınca 10 YILDIR (ceza zamanaşımı daha uzunsa uzamış ceza zamanaşımı uygulanır).
İş kazası ve meslek hastalığı sonucu yaralanma veya vefat hallerinde maddi ve manevi tazminat davası rehberi: 6098 Sayılı TBK ve 6331 Sayılı İSG Kanunu, kusur oranı tespiti, maluliyet oranı ve aktüerya hesap ilkeleri.
İş Kazası Tazminat Türleri, Yasal Dayanakları ve Talep Edebilecek Kişiler Tablosu
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu kapsamında iş kazası tazminat kalemleri:
| Tazminat Kalemi Türü | Yasal Dayanağı (TBK) | Kimler Talep Edebilir? | Hesaplama Yöntemi | SGK Peşin Değeri Düşülür mü? |
|---|---|---|---|---|
| Geçici İş Göremezlik Tazminatı | TBK Madde 54/1 | Kazaya Uğrayan İşçi | Raporlu kalınan süredeki fiili ücret kaybı | SGK'nın ödediği geçici iş göremezlik ödeneği mahsup edilir. |
| Sürekli İş Göremezlik (Maluliyet) | TBK Madde 54/3 | Kazaya Uğrayan İşçi | Maluliyet oranı x Kalan ömür aktüerya hesabı | SGK'ca bağlanan gelirin ilk peşin sermaye değeri (PSD) rücuen düşülür. |
| Destekten Yoksun Kalma Tazminatı | TBK Madde 53/3 | Vefat Edenin Eşi, Çocukları, Anne ve Babası | Destek payı oranları x Aktüeryal yaşam süresi | SGK'ca hak sahiplerine bağlanan ölüm gelirinin ilk PSD'si düşülür. |
| Manevi Tazminat | TBK Madde 56 | İşçi ve Ağır Yaralanma/Ölüm Halinde Yakınları | Hakimin takdiri (Kusur, ekonomik durum ve elem) | SGK MAHSUBU YAPILMAZ (Tamamen bağımsızdır). |
İş Kazasının Yasal Tanımı ve Unsurları (5510 SK Maddesi)
Bir olayın iş kazası sayılabilmesi için 5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'nun 13. maddesinde sayılan 5 temel unsurdan birine girmesi zorunludur: a) Sigortalının işyerinde bulunduğu sırada, b) İşveren tarafından yürütülmekte olan iş nedeniyle, c) Sigortalının işveren tarafından görev ile başka bir yere gönderilmesi yüzünden asıl işini yapmaksızın geçen zamanlarda, d) Emziren kadın sigortalının çocuğuna süt vermek için ayrılan zamanlarda, e) Sigortalıların, işverence sağlanan bir taşıtla işin yapıldığı yere gidiş gelişi sırasında (servis kazaları), meydana gelen ve sigortalıyı hemen veya sonradan bedenen ya da ruhen engelli hale getiren olay iş kazasıdır. Olayın mesai saatleri içinde gerçekleşmesi şart değildir; işverenin organizasyon alanı içinde meydana gelen kalp krizi veya intihar vakaları dahi Yargıtay içtihatları uyarınca iş kazası kabul edilmektedir.
İşverenin Kusursuz Sorumluluğu ve İSG Tedbirlerini Alma Borcu
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun 4. maddesi işverene mutlak bir gözetme ve koruma borcu yüklemiştir. İşveren işyerinde risk değerlendirmesi yapmak, gerekli kişisel koruyucu donanımları (baret, emniyet kemeri, maske vb.) eksiksiz sağlamak ve işçilerin bu kurallara uyup uymadığını aralıksız denetlemekle mükelleftir.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu kararlarında vurgulandığı üzere; işverenin sadece baret vermekle yetinmesi yeterli değildir; o baretin takıldığını denetleme ve taktırmama halinde işçiyi çalıştırmama zorunluluğu vardır. İşveren kaçınılmazlık (mücbir sebep) halleri hariç olmak üzere, meydana gelen tüm kazalarda kusuru oranında hukuken ve cezai olarak sorumludur.
Maddi Tazminat ve Aktüeryal Hesap İlkeleri (TRH 2010 Tablosu)
İş kazası sonucu kalıcı sakatlık (maluliyet) oluşan personelin maddi tazminatı 'Aktüerya Bilirkişileri' marifetiyle karmaşık matematiksel formüllerle hesaplanır. Hesaplamada şu unsurlar esas alınır:
1. Maluliyet Oranı: Adli Tıp Kurumu veya SGK Sağlık Kurulu tarafından belirlenen meslekte kazanma gücü kayıp oranı (%10, %35, %70 vb.). 2. Kusur Oranları: Olayda işverenin ve işçinin yüzde kaç kusurlu olduğunun bilirkişi heyetince tespiti. 3. Aktüeryal Bakiye Ömür: Yargıtay'ın güncel emsal kararları gereğince 'TRH 2010 Türkiye Yaşam Tablosu' esas alınarak işçinin kaza tarihindeki yaşına göre muhtemel yaşam süresi belirlenir. 4. Aktif ve Pasif Dönem Hesabı: İşçinin 60 veya 65 yaşına kadar olan aktif çalışma dönemi ile sonrasındaki pasif emeklilik dönemi emsal brüt ücretler üzerinden hesaplanır ve toplam efor kaybı tazminatına ulaşılır.
SGK Tenzili (Peşin Sermaye Değerinin Mahsubu) Kuralı
İş kazası sonucu meslekte kazanma gücünü en az %10 oranında kaybeden sigortalıya, 5510 Sayılı Kanun Madde 16 gereğince SGK tarafından 'Sürekli İş Göremezlik Geliri' (ömür boyu maaş) bağlanır.
İş Mahkemesinde tazminat hesabı yapılırken Yargıtay'ın katı kuralı şudur: SGK tarafından işçiye bağlanan gelirin 'İlk Peşin Sermaye Değeri' (PSD), hesaplanan brüt maddi tazminat tutarından mahsup edilir. Bunun sebebi, işçinin aynı zarar için hem SGK'dan hem işverenden mükerrer tahsilat yapmasını önlemektir. SGK tenzili yapıldıktan sonra kalan açık bakiye işveren tarafından işçiye nakden ödenir.
Destekten Yoksun Kalma Tazminatı: Vefat Halinde Ailenin Hakları
İş kazasının ölümle neticelenmesi durumunda vefat edenin desteğinden mahrum kalan yakınları 6098 Sayılı TBK Madde 53 uyarınca 'Destekten Yoksun Kalma Tazminatı' talep ederler. Bu tazminat bir miras hakkı değildir; bizzat desteği yitiren kişilerin kendi şahsi zararlarıdır.
Eşin evlenme ihtimali (AYİM tablosuna göre), çocukların eğitim yaş sınırları (18, 20 ve yükseköğrenimde 25 yaş) ve anne-babanın muhtaçlık durumu gözetilerek aktüerya uzmanınca her bir hak sahibinin destek payı ayrı ayrı hesaplanır.
Manevi Tazminat: Hakimin Takdir Kriterleri
6098 Sayılı TBK'nın 56. maddesi uyarınca hakim, bedensel bütünlüğü zedelenen işçiye veya vefat halinde işçinin ailesine hakkaniyete uygun bir miktar 'Manevi Tazminat' ödenmesine karar verir.
Yargıtay yerleşik içtihatlarına göre manevi tazminat ne bir ceza ne de bir zenginleşme aracıdır. Ancak kazanın ağırlığı, tarafların kusur dereceleri, ekonomik ve sosyal durumları ile mağdurun duyduğu ruhsal acı ve ızdırabı hafifletecek caydırıcı bir miktarda olmalıdır. En kritik nokta: Manevi tazminattan SGK geliri ASLA MAHSUP EDİLEMEZ; mahkemenin takdir ettiği manevi tazminat işveren tarafından kuruşu kuruşuna ödenir.
İş Kazası İhtarname ve Delil Tespiti Talep Dilekçesi Taslağı
Kazanın hemen akabinde işverene çekilecek resmi noter ihtarnamesi taslağı:
İHTARNAME
KEŞİDECİ (İŞÇİ) : [Adınız Soyadınız] - T.C. Kimlik No: [TC Numaranız] ADRES : [İkametgah Adresiniz]
MUHATAP (İŞVEREN) : [Şirket / İşyeri Ticari Unvanı] ADRES : [İşyeri Resmi Adresi]
KONU : [Kaza Tarihi] tarihinde işyerinizde meydana gelen iş kazası neticesinde uğradığım maddi ve manevi zararlarımın tazmini ihtarıdır.
AÇIKLAMALAR : 1- Şirketiniz nezdinde çalışmakta iken [Kaza Tarihi] tarihinde 6331 Sayılı Kanun kapsamındaki gerekli iş sağlığı ve güvenliği tedbirlerinin alınmaması sebebiyle [Kazanın Oluş Şekli] şeklinde ağır bir iş kazası geçirdim.
2- Kaza neticesinde vücudumda ağır kırıklar ve kalıcı doku kayıpları meydana gelmiş, SGK Sağlık Kurulu sevki ile meslekte kazanma gücü kaybı tespit sürecim başlatılmıştır.
3- 6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu'nun 54. ve 56. maddeleri gereğince, tedavi giderlerim, çalışma gücü kaybımdan doğan maddi zararlarım ile duyduğum derin acı ve elem sebebiyle fazlaya ilişkin haklarım saklı kalmak kaydıyla şimdilik [Talep Tutarı] TL maddi ve manevi tazminatımın 3 gün içinde ödenmesini, ayrıca olay yeri kamera kayıtları ve tanık tutanaklarının muhafaza edilmesini ihtaren bildiririm.
İHTAR EDEN: [Adınız Soyadınız] | İmza: Banka Bilgileri: [Banka Adı] - IBAN: TR[24 Haneli IBAN]
Zamanaşımı Süresi: Yıllık Genel Kural ve Uzamış Ceza Zamanaşımı
İş kazası ve meslek hastalığı davalarında genel zamanaşımı süresi, 6098 Sayılı TBK Madde 146 gereğince 10 YILDIR. 10 yıllık süre kazanın meydana geldiği tarihten veya maluliyetin kesinleştiği rapor tarihinden itibaren işlemeye başlar.
Ancak kaza aynı zamanda Türk Ceza Kanunu (TCK) anlamında 'Taksirle Yaralama' (TCK m. 89) veya 'Taksirle Ölüme Neden Olma' (TCK m. 85) suçunu oluşturuyorsa ve ceza kanunundaki zamanaşımı süresi daha uzun ise; 6098 Sayılı TBK Madde 72 uyarınca 'Uzamış Ceza Zamanaşımı' uygulanır. Ölümlü iş kazalarında zamanaşımı süresi 15 yıla kadar uzayabilmektedir.
SGK Rücu Davası Nedir? İşverenin Çifte Sorumluluğu
İş kazasında ağır kusuru bulunan işveren sadece işçiye tazminat ödemekle kurtulamaz. 5510 Sayılı Kanun'un 21. maddesi gereğince Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), işçiye bağladığı maaşın ve yaptığı tüm hastane/tedavi masraflarının kusura isabet eden kısmını işverenden tahsil etmek için 'SGK Rücu Davası' açar.
İşveren bu davada SGK'ya yüzbinlerce hatta milyonlarca liralık peşin sermaye değerini faiziyle birlikte geri ödemek zorunda kalır. Bu durum iş sağlığı ve güvenliği kurallarına uymayan işverenler için çok ağır bir mali yaptırımdır.
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun Emsal İş Kazası Karar İlkeleri
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve ilgili dairelerin yerleşik içtihatlarında iş kazası davalarına ilişkin şu nihai prensipler belirlenmiştir: 1. İşçinin Kusurunun Tenzili: Kazada işçinin de dikkatsizliği veya tedbirsizliği varsa, mahkemece belirlenen işçi kusuru (örneğin %20) oranında tazminattan indirim yapılır. 2. Maluliyet Raporunun Kesinliği: SGK bölge sağlık kurulu raporu ile Adli Tıp Kurumu raporu arasında çelişki olursa, Adli Tıp Üst Kurulu'ndan nihai rapor aldırılarak çelişki giderilmeden karar verilemez. 3. Arabuluculuk Zorunluluğu: İş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında da dava açmadan önce 7036 Sayılı Kanun kapsamında zorunlu arabuluculuğa başvurulması dava şartıdır.
Meslek Hastalığının Tespiti ve Yükümlülük Süresi (5510 SK Maddesi)
5510 Sayılı Kanun'un 14. maddesinde meslek hastalığı tanımlanmıştır: 'Sigortalının çalıştığı veya yaptığı işin niteliğinden dolayı tekrarlanan bir sebeple veya işin yürütüm şartları yüzünden uğradığı geçici veya sürekli hastalık, bedensel veya ruhsal engellilik halleridir.'
Meslek hastalığında en kritik kavram 'Yükümlülük Süresi'dir. Sigortalının meslek hastalığına sebep olan işinden fiilen ayrıldığı tarih ile hastalığın hekim raporuyla kesinleştiği tarih arasında geçen sürenin yükümlülük süresini aşmaması gerekir. Yükümlülük süresi aşılmış olsa dahi, Sağlık Bakanlığı Meslek Hastalıkları Hastaneleri veya yetkili üniversite hastaneleri tarafından hastalığın yapılan işten kaynaklandığı klinik ve tıbbi olarak kanıtlanırsa olay yine meslek hastalığı kabul edilir ve tazminata hak kazanılır.
Taşeron İşçisinin İş Kazasında Asıl İşverenin Cezai ve Hukuki Sorumluluğu
Bir fabrikada veya şantiyede taşeron işçisinin iş kazası geçirmesi halinde 6331 Sayılı İSG Kanunu Madde 22 gereğince ASIL İŞVEREN doğrudan doğruya sorumludur. Asıl işveren 'O işçi benim bordrolu personelim değil, taşeronun elemanıdır' diyerek sorumluluktan kaçamaz.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve Hukuk Genel Kurulu'nun emsal içtihatları uyarınca; şantiyede genel iş güvenliği koordinasyonunu sağlamayan, taşeronun güvenlik tedbirlerini denetlemeyen asıl işveren yetkilileri (fabrika müdürü, şantiye şefi) ceza davasında 'Taksirle Yaralama veya Öldürme' suçundan sanık olarak yargılanırlar. Hukuk davasında ise asıl işveren, hesaplanan maddi ve manevi tazminatın tamamından alt işverenle birlikte müştereken ve müteselsilen tazminat ödemekle yükümlü tutulur.
İbraname ve Sulh Sözleşmelerinin İş Kazasındaki Geçersizliği
İş kazası meydana geldikten hemen sonra bazı işverenler panikle işçinin veya ailesinin hastanedeki zor durumundan faydalanarak '50.000 TL ödedik, tüm haklarımızdan feragat ettik' şeklinde matbu ibranameler imzalatabilmektedir. 6098 Sayılı TBK Madde 420 ve Yargıtay yerleşik kararları bu tür belgeleri kesin olarak geçersiz saymaktadır:
1. Ağır Maluliyette İbranamenin Yok Hükmünde Olması: İşçinin kalıcı sakatlığı veya ölüm durumu henüz netleşmeden, zararın gerçek boyutu aktüeryal olarak hesaplanmadan alınan ibranameler geçersizdir. 2. Makbuz Niteliği: İbranamede ödenen para ancak 'Kısmi Ödeme / Avans' sayılır; bu tutar hesaplanan gerçek maddi tazminattan mahsup edilir, bakiye kalan milyonlarca liralık tazminat işverenden tahsil edilir. 3. Manevi Feragatin Hükümsüzlüğü: Baskı altında imzalatılan manevi tazminat feragatleri ahlaka ve kamu düzenine aykırılık sebebiyle mahkemelerce doğrudan hükümsüz kılınır.
İş Kazası Sonrası Tazminat Haklarını Arama Prosedürü
İş kazası meydana geldiğinde tazminat davası öncesinde atılması gereken 4 hayati adım:
1. İş Kazasını Resmi Olarak Kayda Geçirin ve SGK Bildirimini Denetleyin
Hastaneye intikal ettiğinizde adli vaka tutanağına olayın 'iş kazası' olduğunu yazdırın; işverenin 3 iş günü içinde SGK'ya yasal bildirimde bulunduğunu teyit edin.
2. SGK Sağlık Kurulu'ndan Meslekte Kazanma Gücü Kayıp Oranını Alın
Tedaviniz tamamlandıktan sonra SGK Sağlık Kurulu tarafından düzenlenen ve maluliyet derecenizi (% cinsinden) gösteren resmi sağlık kurulu raporunu temin edin.
3. İş Müfettişi ve Savcılık Kusur Raporlarını Dosyalayın
Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı İş Teftiş Kurulu müfettişlerince düzenlenen iş güvenliği kusur raporunu ve ceza soruşturması evraklarını temin edin.
4. Zorunlu Arabuluculuk ve İş Mahkemesinde Dava Açın
7036 Sayılı Kanun kapsamında dava şartı arabuluculuğa başvurun; anlaşma sağlanamazsa İş Mahkemesi'nde maddi ve manevi tazminat davanızı açın.
Bu Konu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
İş kazası tazminat davası açma süresi (zamanaşımı) kaç yıldır?
6098 Sayılı TBK Madde 146 uyarınca iş kazası ve meslek hastalığı davalarında genel zamanaşımı süresi 10 yıldır. Olay suç teşkil ediyorsa uzamış ceza zamanaşımı (15 yıla kadar) uygulanır.
İş kazasında maluliyet oranı yüzde kaç olursa tazminat alınır?
Kalıcı sakatlık oranı %1 dahi olsa işçi işverenden maddi ve manevi tazminat talep edebilir. SGK'dan ömür boyu sürekli iş göremezlik maaşı bağlanabilmesi için ise maluliyet oranının en az %10 olması gerekir.
İş kazasında manevi tazminatı kimler isteyebilir?
Yaralanan işçi bizzat manevi tazminat isteyebilir. İşçinin ağır bedensel zarara uğraması veya ölümü halinde ise eşi, çocukları, anne ve babası da manevi tazminat talep edebilir.
SGK'nın bağladığı maaş işverenden istenecek tazminattan düşülür mü?
Evet. Mükerrer ödemeyi önlemek amacıyla SGK tarafından bağlanan sürekli iş göremezlik gelirinin ilk peşin sermaye değeri (PSD) maddi tazminattan mahsup edilir; manevi tazminattan ise hiçbir düşüm yapılmaz.
İş kazası davalarında arabulucuya gitmek zorunlu mudur?
Evet. 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında iş kazasından kaynaklanan maddi ve manevi tazminat davalarında da dava açmadan önce arabulucuya başvurulması zorunludur.
2026 yılı güncel mevzuat parametreleri, yasal tavanlar ve resmi formüllerle anında hesaplama yapın.
2026 Kıdem Tazminatı Hesaplama Robotu
H1 (64.948,77 ₺) ve H2 (73.729,87 ₺) tavanlarıyla net hak edişinizi hesaplayın.
2026 İhbar Tazminatı Hesaplama Robotu
Çalışma sürenize karşılık gelen bildirim öneli ve vergi kesintisi sonrası net tutar.
Birleşik Tazminat ve Hak Ediş Motoru
Kıdem, ihbar, izin ve işsizlik maaşı tutarlarını tek hesaplama ile karşılaştırın.
İş Hukuku ve Mevzuat Editörü
İş hukuku, kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamaları, fesih süreçleri ve arabuluculuk uygulamaları üzerine içerik araştırmacısı ve mevzuat editörü.
Arabuluculuk Son Tutanağı Sonrası Dava Açma Süresi, Ücret Tarifesi ve İcra Edilebilirlik
7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Madde 3 ve 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde; son tutanağın düzenlenmesinden sonra işe iade davasında 2 haftalık hak düşürücü süre, işçilik alacaklarında zamanaşımı, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi hesaplamaları, anlaşma belgesine Sulh Hukuk Mahkemesi'nden icra edilebilirlik şerhi alma usulü, ilamlı icra takibi ve resmi mahkeme şerh dilekçesi taslağı.
Hizmet Tespiti Davası: SGK Kaydı Yapılmayan Çalışmanın İspatı ve 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre 2026
İşveren tarafından sigortasız (kayıt dışı) çalıştırılan veya SGK'ya eksik bildirilen işçilerin geriye dönük prim günlerini ve gerçek ücretlerini tescil ettirmek için açtığı Hizmet Tespiti Davası şartları, 5510 Sayılı Kanun Madde 86/9, 5 yıllık hak düşürücü sürenin istisnaları, bordro ve komşu işyeri tanıklarının delil değeri ve İş Mahkemesi dava dilekçesi taslağı.
Sendikal Tazminat ve Ayrımcılık Davası: 6356 Sayılı Kanun Kapsamında İşçi Hakları
6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 25 uyarınca sendikal tazminat, 1 yıllık ücret tutarındaki asgari tazminat tabanı, sendikal ayrımcılığın ispatı ve işe iade süreci.
Bu Konu Hakkında Sorunuz veya Yaşadığınız Bir Uyuşmazlık Var mı?
Kıdem, ihbar, işe iade, mobbing ve fesih süreçleriyle ilgili uyuşmazlıklarınızı yazabilir; mevzuat uzmanlarımızın değerlendirmelerini inceleyebilirsiniz.