İşçi Alacaklarında Zorunlu Arabuluculuk Süreci ve Başvuru Rehberi: 2026 Dava Öncesi Prosedür
- 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu'nun 3. maddesi uyarınca, kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılacak davalarda arabulucuya başvurulmuş olması 'Dava Şartı'dır.
- Arabulucuya başvurulmadan doğrudan İş Mahkemesinde açılan davalar, mahkemece karşı tarafa tebliğ edilmeksizin 'dava şartı yokluğu' sebebiyle usulden derhal reddedilir.
- Arabuluculuk süreci kural olarak başvurunun yapıldığı tarihten itibaren 3 hafta içinde tamamlanır; zorunlu hallerde arabulucu tarafından bu süre en fazla 1 hafta uzatılabilir (toplam 4 hafta).
- Arabuluculuk müzakereleri sonucunda tarafların anlaşması halinde düzenlenen 'Anlaşma Belgesi', İcra ve İflas Kanunu'nun 38. maddesi anlamında 'Mahkeme İlamı' hükmündedir ve doğrudan ilamlı icraya konulabilir.
- Müzakereler neticesinde anlaşma sağlanamazsa düzenlenen 'Son Tutanak' tarihinden itibaren 2 HAFTA içinde yetkili İş Mahkemesinde dava açılması zorunludur.
7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu kapsamında kıdem, ihbar, yıllık izin ve fazla mesai alacaklarında zorunlu arabuluculuk rehberi: Adliye başvuru adımları, anlaşma tutanağının ilam niteliği, ücret tarifesi ve 2 haftalık dava açma süresi.
İş Hukukunda Arabuluculuk Aşamaları, Süreler ve Hukuki Sonuçlar Tablosu
7036 Sayılı Kanun çerçevesinde dava şartı arabuluculuk sürecinin temel parametreleri:
| Arabuluculuk Aşaması | Yasal Süre Sınırı | Yetkili Merci / Yer | Hukuki Niteliği | Sonuç ve Yapılacak İşlem |
|---|---|---|---|---|
| Başvuru Aşaması | Fesihten İtibaren 5 Yıl İçinde | Adliye Arabuluculuk Bürosu | Dava Şartı (Zorunlu) | Başvuru ile zamanaşımı tamamen durur. |
| Müzakere Süreci | 3 Hafta (+1 Hafta Uzatma) | Arabulucu Ofisi / Çevrimiçi | Gizli Arabuluculuk Müzakeresi | Beyanlar mahkemede delil olarak kullanılamaz. |
| Anlaşma Hali | Görüşme Günü | Arabulucu Huzurunda İmza | İlam Niteliğinde Belge (İİK 38) | Aynı konuda bir daha dava açılamaz; ilamlı icra yapılır. |
| Anlaşamama Hali | Görüşme Günü | Arabulucu Huzurunda İmza | Dava Şartının Tamamlanması | Son tutanağın düzenlenmesiyle dava hakkı doğar. |
| Dava Açma Süresi | Son Tutanaktan İtibaren 2 Hafta | Yetkili İş Mahkemesi | Hak Düşürücü Süre | 2 hafta içinde dava açılmazsa süreç hükümsüz kalır. |
Yasal Dayanak: 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Maddesi
Türk yargı sisteminde iş mahkemelerinin iş yükünü azaltmak, uyuşmazlıkları barışçıl ve hızlı bir zeminde çözüme kavuşturmak amacıyla 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu ile 'Dava Şartı Arabuluculuk' kurumu yürürlüğe konulmuştur. Kanunun 3. maddesinin 1. fıkrası tartışmaya yer bırakmayacak kadar nettir:
'Kanuna, bireysel veya toplu iş sözleşmesine dayanan işçi veya işveren alacağı ve tazminatı ile işe iade talebiyle açılan davalarda, arabulucuya başvurulmuş olması dava şartıdır.' Bu hüküm gereğince; kıdem tazminatı, ihbar tazminatı, kötüniyet tazminatı, ayrımcılık tazminatı, fazla mesai ücreti, yıllık ücretli izin alacağı ve ulusal bayram/genel tatil (UBGT) alacakları için arabulucuya başvurulmadan doğrudan İş Mahkemesinde dava ikame edilemez.
Doğrudan mahkemeye sunulan dava dilekçeleri, 6100 Sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu'nun (HMK) 114 ve 115. maddeleri uyarınca 'dava şartı noksanlığı' sebebiyle esasa girilmeksizin doğrudan usulden reddedilir. Bu ret kararı neticesinde işçi gereksiz harç ve masraf ödemek zorunda kalır.
Arabuluculuk Sürecinde Zamanaşımının Durması ve Hak Düşürücü Süreler
İşçilerin hak arama sürecinde en büyük güvencelerinden biri, arabuluculuk bürosuna müracaat edildiği anda yasal zamanaşımı sürelerinin durmasıdır. 7036 Sayılı Kanun'un 3. maddesinin 17. fıkrası uyarınca;
'Arabuluculuk bürosuna başvurulmasından, son tutanağın düzenlendiği tarihe kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez.' 4857 Sayılı Kanun Ek Madde 3'te öngörülen 5 yıllık kıdem ve ihbar tazminatı zamanaşımı süresi, arabulucuya başvuru yapıldığı gün saat kaç olursa olsun o an itibarıyla donar. Arabuluculuk müzakereleri ne kadar sürerse sürsün (3-4 hafta) bu süre boyunca zamanaşımı işlemez. Uyuşmazlık anlaşamama tutanağı ile neticelendiğinde, geriye kalan bakiye zamanaşımı süresi kaldığı yerden işlemeye devam eder.
Yetkili Arabuluculuk Bürosu ve Dosya Açma Prosedürü
Arabuluculuk başvurusunun geçerli kabul edilebilmesi için yetkili büroya yapılması yasal zorunluluktur. 7036 Sayılı Kanun'un 3. maddesinin 5. fıkrasına göre başvuru; 1. Karşı tarafın (işverenin) yerleşim yerindeki (şirket merkezinin kayıtlı bulunduğu yerdeki), 2. Veya işin görüldüğü yerdeki (işçinin fiilen çalıştığı şube, mağaza veya fabrika yerindeki), Adliye Arabuluculuk Bürosu'na yapılır. Arabuluculuk bürosu bulunmayan ilçe adliyelerinde bu görev Sulh Hukuk Mahkemesi Yazı İşleri Müdürlüğü tarafından yürütülür.
Başvuru tamamen ücretsizdir; başvuru anında işçiden herhangi bir harç, gider avansı veya masraf talep edilemez. Başvuru sırasında işçi kimliğini, işverenin unvanını ve talep ettiği alacak kalemlerini içeren matbu başvuru formunu doldurarak imzalar. Sistem (UYAP Arabulucu Portalı) üzerinden tarafsız ve bağımsız bir resmi arabulucu otomatik kura ile atanır.
Arabuluculuk Müzakereleri, Gizlilik İlkesi ve Delil Yasağı
6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu uyarınca arabuluculuk sürecine hakim olan en temel prensip 'Gizlilik İlkesi'dir (Madde 5). Arabuluculuk oturumlarında yapılan tüm görüşmeler, teklif edilen rakamlar ve sunulan belgeler kanunen gizlidir.
İlgili Kanun'un 5. maddesi çok açık bir delil yasağı koymuştur: Taraflar arabuluculuk sürecinde birbirlerine sundukları belgeleri, ikrarları veya sulh tekliflerini ileride açılabilecek bir davada delil olarak kullanamazlar. Mahkeme hakimi veya bilirkişi arabuluculuk tutanaklarını veya görüşme notlarını delil olarak kabul edemez. Bu kural, işçinin ve işverenin çekinmeden serbestçe uzlaşma arayabilmesi için kanunla tanınmış mutlak bir zırhtır.
Anlaşma Belgesinin Mahkeme İlamı Niteliği ve İlamlı İcra
Taraflar arabulucu huzurunda alacak miktarı ve ödeme vadesi üzerinde mutabık kalırlarsa bir 'Arabuluculuk Anlaşma Belgesi' düzenlenir. Bu belge işçi, işveren ve arabulucu tarafından ıslak imzayla imza altına alınır.
6325 Sayılı Kanun'un 18. maddesi gereğince, arabuluculuk anlaşma belgesi taraflar ve avukatları tarafından birlikte imzalandığında doğrudan 'Mahkeme İlamı' hükmündedir. Taraflar avukatsız imzalamışsa Sulh Hukuk Mahkemesi'nden basit bir 'İcra Edilebilirlik Şerhi' alınarak yine ilam niteliği kazandırılır. Bu belgenin en büyük gücü; işverenin anlaşmada taahhüt ettiği tarihte parayı ödememesi halinde, işçinin hiçbir dava açmasına gerek kalmaksızın doğrudan İcra Dairesi'ne giderek ilamlı icra takibi başlatabilmesi ve derhal haciz uygulayabilmesidir.
Anlaşamama Hali: Son Tutanak ve 2 Haftalık Dava Açma Süresi
Şayet taraflar müzakereler sonucunda bir mutabakata varamazlarsa veya işveren arabuluculuk toplantısına mazeretsiz olarak katılmazsa, arabulucu süreci 'Anlaşamama Son Tutanağı' tanzim ederek sonlandırır.
İşte bu aşamada çalışan için hayati bir hak düşürücü süre başlar: 7036 Sayılı Kanun Madde 3/2 gereğince; arabuluculuk son tutanağının düzenlendiği tarihten itibaren tam 2 HAFTA içinde yetkili İş Mahkemesinde dava açılması zorunludur. Dava dilekçesinin ekine arabuluculuk son tutanağının aslı veya arabulucu tarafından onaylanmış bir sureti eklenmelidir. Son tutanak eklenmeden dava açılırsa mahkeme 1 haftalık kesin süre verir; bu sürede de sunulmazsa dava usulden reddedilir.
Toplantıya Mazeretsiz Katılmamanın Yargılama Gideri Cezası
İşverenlerin arabuluculuk davetlerini ciddiye almaması ihtimaline karşı yasa koyucu çok ağır bir usul yaptırımı getirmiştir. 7036 Sayılı Kanun'un 3. maddesinin 12. fıkrası uyarınca;
'Taraflardan birinin geçerli bir mazeret göstermeksizin ilk toplantıya katılmaması sebebiyle arabuluculuk faaliyetinin sona ermesi durumunda toplantıya katılmayan taraf, son tutanakta belirtilir ve bu taraf davada kısmen veya tamamen haklı çıksa bile yargılama giderinin tamamını ödemeye mahkûm edilir. Ayrıca bu taraf lehine vekâlet ücretine hükmedilmez.' Bu hüküm gereğince; arabulucuya gelmeyen işveren ileride açılan davayı tamamen kazansa dahi, tüm mahkeme masraflarını kendi cebinden ödemek zorunda kalır ve avukatlık ücreti alamaz.
Arabuluculuk Ücreti Kim Tarafından Ödenir? (Tarife Esasları)
Arabuluculuk ücretinin karşılanması anlaşma durumuna göre değişir: 1. Anlaşma Sağlanamazsa: Müzakereler anlaşamama ile sonuçlanırsa, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi'nde belirlenen ilk 2 saatlik resmi ücret doğrudan Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır. Tarafların cebinden hiçbir ücret çıkmaz. Bakanlık bu ücreti ileride davayı kaybeden taraftan tahsil eder. 2. Anlaşma Sağlanırsa: Taraflar uzlaşırsa arabuluculuk ücreti, anlaşmaya varılan toplam meblağ üzerinden Bakanlıkça yayımlanan nispi tarife dilimlerine göre hesaplanır. Aksi kararlaştırılmadıkça ücret işçi ve işveren tarafından eşit oranda (%50 - %50) ödenir; ancak uygulamada işverenler bu ücretin tamamını üstlenmeyi sıklıkla kabul etmektedir.
Dava Öncesi Örnek Arabuluculuk Talep ve Başvuru Formu Taslağı
Aşağıdaki metin, adliye arabuluculuk bürosuna teslim edilecek başvuru dilekçesi taslağıdır:
[İLGİLİ ADLİYE ADI] ARABULUCULUK BÜROSUNA
BAŞVURAN (İŞÇİ) : [Adınız Soyadınız] - T.C. Kimlik No: [TC Numaranız] ADRES : [İkametgah Adresiniz] TELEFON & E-POSTA : [Telefon Numaranız] - [E-posta Adresiniz]
KARŞI TARAF (İŞVEREN) : [Şirket / İşyeri Resmi Ticari Unvanı] VERGİ DAİRESİ & NO : [Vergi Dairesi ve Vergi Numarası / MERSİS No] ADRES : [Şirket Merkez / Şube Resmi Adresi] TELEFON & E-POSTA : [Şirket Telefonu / Kayıtlı E-posta]
UYUŞMAZLIK KONUSU : 7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Madde 3 Uyarınca Dava Şartı İşçi - İşveren Uyuşmazlığı
İŞE GİRİŞ VE ÇIKIŞ : Başlama: [Tarih] — Ayrılış: [Tarih] SON MAAŞ : Net: [Net Maaş] TL / Giydirilmiş Brüt: [Brüt Maaş] TL
TALEPLERİMİZ : İş sözleşmem haksız olarak feshedilmiş olup tarafıma ödenmeyen aşağıdaki işçilik alacaklarımın tahsili için arabulucu görevlendirilmesini talep ederim: 1. Kıdem Tazminatı, 2. İhbar Tazminatı, 3. Kullanılmayan Yıllık İzin Ücreti, 4. Fazla Çalışma (Mesai) Alacağı, 5. Ulusal Bayram ve Genel Tatil (UBGT) Ücreti Alacağı, 6. Ödenmeyen Aylık Ücret Alacakları.
Gereğini saygılarımla arz ve talep ederim. Tarih: [Gün/Ay/Yıl] | Başvuran: [Adınız Soyadınız] | İmza:
Yargıtay İlke Kararları: Arabuluculuk Anlaşma Belgelerinin İptali Halleri
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu'nun yerleşik içtihatlarına göre, kural olarak geçerli imzalanmış bir arabuluculuk anlaşma belgesine karşı dava açılamaz. Ancak Türk Borçlar Kanunu'nun irade sakatlığı halleri (TBK m. 30-39) saklıdır: 1. İrade Fesadı (Hile, Korkutma, Tehdit): İşçinin tehdit edilerek, kandırılarak veya ağır baskı altında arabuluculuk belgesine imza atması sağlanmışsa, işçi 1 yıllık hak düşürücü süre içinde Asliye Hukuk / İş Mahkemesi'nde 'Arabuluculuk Anlaşmasının İptali' davası açabilir. 2. Aşırı Yararlanma (Gabin): İşçinin zor durumda bulunmasından, düşüncesizliğinden veya deneyimsizliğinden yararlanılarak hak ettiği tazminatın çok cüzi bir kısmına (örneğin %10'una) razı edilmesi halinde gabin sebebiyle iptal talep edilebilir. 3. Fiili Toplantı Yapılmaması: Arabulucunun tarafları hiç bir araya getirmeden, formalite icabı kağıt üzerinde tutanak düzenlemesi halinde tutanak sahtelik ve usulsüzlük sebebiyle iptal edilir.
İşe İade Talepli Arabuluculukta Aylık Hak Düşürücü Sürenin İncelenmesi
4857 Sayılı Kanun'un 20. maddesi uyarınca, iş sözleşmesi feshedilen ve iş güvencesi kapsamında (en az 30 işçi çalışan işyerinde en az 6 ay kıdemi olan) bulunan bir işçi, feshin geçersizliği ve işe iade talebiyle fesih bildiriminin tebliği tarihinden itibaren 1 AY içinde arabulucuya başvurmak zorundadır.
Bu 1 aylık süre kesin bir hak düşürücü süredir; ne işçinin ne de işverenin anlaşmasıyla uzatılamaz. 1 aylık sürenin son günü tatile denk gelirse ilk iş günü mesai bitimine kadar başvuru yapılabilir. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa, son tutanak tarihinden itibaren 2 hafta içinde İş Mahkemesinde dava açılması kuralı işe iade davalarında da aynen geçerlidir. Arabuluculukta uzlaşma sağlanırsa işe başlatma tarihi ve başlatılmaması halinde ödenecek tazminat miktarı tutanağa bağlanır.
Arabuluculuk Anlaşma Belgesinin İcra Edilebilirlik Şerhi Alma Süreci
6325 Sayılı Kanun'un 18. maddesinin 2. fıkrası gereğince; tarafların ve varsa vekillerinin birlikte imzaladığı anlaşma belgesi doğrudan mahkeme ilamı niteliğindedir. Ancak taraflardan biri veya her ikisi avukatsız olarak sürece katılmışsa, belgenin icra kabiliyeti kazanması için Sulh Hukuk Mahkemesi'nden basit bir 'İcra Edilebilirlik Şerhi' alınması usulü öngörülmüştür.
Bu şerh talebi çekişmesiz yargı işidir; duruşmasız olarak dosya üzerinden birkaç gün içinde karara bağlanır. Mahkeme yalnızca anlaşma konusunun Türk hukukuna göre arabuluculuğa elverişli olup olmadığını ve cebri icraya uygunluğunu denetler; alacağın esasına veya tarafların anlaştığı miktarın azlığına/çokluğuna karışamaz. Şerh alındıktan sonra ilamlı icra takibi derhal başlatılabilir.
Arabuluculuk Müzakerelerinde Taraf Vekilliği ve Temsil Yetkisi
Arabuluculuk oturumlarına taraflar bizzat katılabileceği gibi, özel yetki içeren vekaletnameye sahip avukatları aracılığıyla da temsil edilebilirler. İşveren şirket tüzel kişilik ise, şirketi temsile yetkili imza sirküleri sahibi müdürler veya şirket çalışanı olup yazılı temsil belgesiyle yetkilendirilen insan kaynakları yöneticileri toplantıya katılabilir.
Yetkisiz bir temsilcinin imzaladığı anlaşma veya son tutanak Yargıtay tarafından geçersiz sayılmaktadır. Bu sebeple işçilerin ve arabulucuların, işveren adına masaya oturan kişinin şirketi temsil ve sulh yetkisinin bulunup bulunmadığını (imza sirküleri ve ticaret sicil gazetesi kayıtlarını) toplantı başlangıcında denetlemeleri yasal zorunluluktur.
Adliye Arabuluculuk Bürosuna Başvuru ve Görüşme Adımları
Tazminat alacakları için dava açmadan önce tamamlanması gereken 4 aşamalı resmi arabuluculuk prosedürü:
1. Alacak Kalemlerinizi ve İşveren Resmi Bilgilerini Hazırlayın
Talep edeceğiniz kıdem, ihbar, yıllık izin, fazla mesai ve UBGT tutarlarını belirleyin; işverenin tam ticari unvanı, vergi numarası ve resmi MERSİS adresini temin edin.
2. Yetkili Adliye Arabuluculuk Bürosuna Müracaat Edin
İşyerinin bulunduğu veya işverenin şirket merkezinin kayıtlı olduğu yer adliyesindeki Arabuluculuk Bürosu'na kimliğiniz ve başvuru formunuzla giderek dosya açtırın (başvuru harçtan muaftır).
3. Arabulucu Tarafından Düzenlenen Oturuma Katılın
Sistem tarafından otomatik atanan arabulucunun belirlediği gün ve saatte toplantıya bizzat veya vekiliniz aracılığıyla katılarak taleplerinizi müzakere edin.
4. Son Tutanağı İmzalayın ve Gerekirse Davanızı Açın
Anlaşma olursa ödeme takvimli anlaşma belgesini imzalayın; anlaşma sağlanamazsa arabulucunun verdiği 'Son Tutanak' aslı ile 2 hafta içinde İş Mahkemesinde davanızı açın.
Bu Konu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Tazminat davası açmadan önce arabulucuya gitmek zorunlu mudur?
Evet. 7036 Sayılı Kanun Madde 3 uyarınca kıdem, ihbar, yıllık izin ve fazla mesai davalarında arabulucuya başvurulmuş olması mutlak dava şartıdır. Arabulucuya gidilmeden açılan davalar usulden reddedilir.
Arabuluculuk başvurusu için para ödenir mi?
Hayır. Adliye arabuluculuk bürolarına başvuru tamamen ücretsizdir. Harç, başvuru gideri veya teminat talep edilmez.
Arabuluculuk süreci en fazla kaç gün sürer?
Süreç kural olarak 3 hafta içinde tamamlanır. Zorunlu hallerde arabulucu tarafından en fazla 1 hafta daha uzatılarak toplam 4 haftada neticelendirilir.
İşveren arabuluculuk toplantısına gelmezse ne olur?
Geçerli mazereti olmaksızın toplantıya katılmayan taraf, açılacak davada tamamen haklı çıksa dahi tüm mahkeme masraflarını ödemeye mahkum edilir ve lehine vekalet ücreti verilmez.
Arabulucuda anlaşamazsak dava açma süresi ne kadardır?
Arabuluculuk son tutanağının imzalandığı tarihten itibaren tam 2 HAFTA içinde yetkili İş Mahkemesinde dava açılması zorunludur.
2026 yılı güncel mevzuat parametreleri, yasal tavanlar ve resmi formüllerle anında hesaplama yapın.
2026 Kıdem Tazminatı Hesaplama Robotu
H1 (64.948,77 ₺) ve H2 (73.729,87 ₺) tavanlarıyla net hak edişinizi hesaplayın.
2026 İhbar Tazminatı Hesaplama Robotu
Çalışma sürenize karşılık gelen bildirim öneli ve vergi kesintisi sonrası net tutar.
Birleşik Tazminat ve Hak Ediş Motoru
Kıdem, ihbar, izin ve işsizlik maaşı tutarlarını tek hesaplama ile karşılaştırın.
İş Hukuku ve Mevzuat Editörü
İş hukuku, kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamaları, fesih süreçleri ve arabuluculuk uygulamaları üzerine içerik araştırmacısı ve mevzuat editörü.
Arabuluculuk Son Tutanağı Sonrası Dava Açma Süresi, Ücret Tarifesi ve İcra Edilebilirlik
7036 Sayılı İş Mahkemeleri Kanunu Madde 3 ve 6325 Sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu çerçevesinde; son tutanağın düzenlenmesinden sonra işe iade davasında 2 haftalık hak düşürücü süre, işçilik alacaklarında zamanaşımı, Adalet Bakanlığı Arabuluculuk Asgari Ücret Tarifesi hesaplamaları, anlaşma belgesine Sulh Hukuk Mahkemesi'nden icra edilebilirlik şerhi alma usulü, ilamlı icra takibi ve resmi mahkeme şerh dilekçesi taslağı.
Hizmet Tespiti Davası: SGK Kaydı Yapılmayan Çalışmanın İspatı ve 5 Yıllık Hak Düşürücü Süre 2026
İşveren tarafından sigortasız (kayıt dışı) çalıştırılan veya SGK'ya eksik bildirilen işçilerin geriye dönük prim günlerini ve gerçek ücretlerini tescil ettirmek için açtığı Hizmet Tespiti Davası şartları, 5510 Sayılı Kanun Madde 86/9, 5 yıllık hak düşürücü sürenin istisnaları, bordro ve komşu işyeri tanıklarının delil değeri ve İş Mahkemesi dava dilekçesi taslağı.
Sendikal Tazminat ve Ayrımcılık Davası: 6356 Sayılı Kanun Kapsamında İşçi Hakları
6356 Sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu Madde 25 uyarınca sendikal tazminat, 1 yıllık ücret tutarındaki asgari tazminat tabanı, sendikal ayrımcılığın ispatı ve işe iade süreci.
Bu Konu Hakkında Sorunuz veya Yaşadığınız Bir Uyuşmazlık Var mı?
Kıdem, ihbar, işe iade, mobbing ve fesih süreçleriyle ilgili uyuşmazlıklarınızı yazabilir; mevzuat uzmanlarımızın değerlendirmelerini inceleyebilirsiniz.