Saklı Pay Nedir, Nasıl Hesaplanır? Tenkis Davası ve Tasarruf Oranı Rehberi
- Saklı pay, miras bırakanın vasiyetname veya bağışlama yoluyla dahi tasarruf edemeyeceği, kanunen korunan asgari miras payıdır (TMK m. 505).
- Yalnızca altsoy (çocuklar, torunlar), anne-baba ve sağ kalan eş saklı paylı mirasçıdır. 5650 sayılı Kanun ile kardeşlerin saklı pay hakkı 2007 yılında tamamen kaldırılmıştır.
- Altsoyun saklı payı yasal miras payının 1/2'si, anne ve babanın her birinin saklı payı 1/4'ü, sağ kalan eşin saklı payı ise birlikte mirasçı olduğu zümreye göre 1/1 veya 3/4'üdür.
- Saklı payı ihlal edilen mirasçılar, saklı paylarını aşan kazandırmaların iptali ve iadesi için Asliye Hukuk Mahkemesi'nde tenkis davası açabilir (TMK m. 560).
- Tenkis davası açma süresi; saklı payın zedelendiğinin öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halükarda vasiyetnamenin açıldığı veya ölüm tarihinden itibaren 10 yıldır (TMK m. 571).
4721 Sayılı TMK m. 505-506 uyarınca altsoy, anne-baba ve sağ kalan eşin saklı pay oranları, tasarruf edilebilir kısım formülü, tenkis davası açma süresi ve Asliye Hukuk Mahkemesi tenkis dilekçesi taslağı.
Yasal Mirasçılar, Yasal Miras Payları ve Saklı Pay Oranları Tablosu (TMK m. 506)
4721 Sayılı TMK m. 506 uyarınca mirasçıların kanuni miras payları ve dokunulamayan saklı pay oranları:
| Mirasçı Zümresi / Derecesi | Yasal Miras Payı Oranı | Saklı Pay Oranı (TMK m. 506) | Tereke Üzerindeki Asgari Saklı Pay Karşılığı |
|---|---|---|---|
| Altsoy (Çocuklar, Torunlar) | Eşle birlikte 3/4 (Paylaştırılır) | Yasal Payının 1/2'si | Her çocuk için yasal hissesinin yarısı |
| Sağ Kalan Eş (Altsoy ile birlikte) | Terekenin 1/4'ü | Yasal Payının Tamamı (1/1) | Terekenin net 1/4'ü (%25) |
| Sağ Kalan Eş (Anne-Baba ile birlikte) | Terekenin 1/2'si | Yasal Payının Tamamı (1/1) | Terekenin net 1/2'si (%50) |
| Anne ve Baba (Her biri) | Eşle birlikte 1/8'er | Yasal Payının 1/4'ü | Yasal paylarının dörtte biri |
| Kardeşler (TMK m. 506 Değişiklik) | Anne-babanın yerine göre | YOKTUR (%0) | 2007'de (5650 SK) tamamen kaldırıldı |
| Üçüncü Kişiler / Vakıflar | Yasal mirasçı değildir | YOKTUR (%0) | Yalnızca tasarruf edilebilir kısım bırakılabilir |
Saklı Pay Müessesesi ve Miras Bırakanın Tasarruf Özgürlüğünün Sınırları (TMK m. 505)
Hukuk sistemimizde mülkiyet hakkı kural olarak kişiye malvarlığı üzerinde serbestçe tasarruf etme yetkisi verir. Ancak Medeni Kanun, aile birliğini korumak, miras bırakanın keyfi tasarruflarıyla en yakın aile bireylerini mağdur etmesini önlemek amacıyla miras bırakanın tasarruf özgürlüğüne sınırlama getirmiştir. 4721 Sayılı Türk Medeni Kanunu'nun 505. maddesi uyarınca; 'Miras bırakan, tasarruf özgürlüğünün sınırları içinde, malvarlığının tamamında veya bir kısmında vasiyetname ya da miras sözleşmesiyle tasarrufta bulunabilir. Ancak miras bırakanın saklı paylı mirasçısı varsa, tasarruf nisabı (özgürlüğü) saklı payların dışında kalan kısımla sınırlıdır.' Kanunun açık koruması altında bulunan bu dokunulamaz asgari paya 'Saklı Pay' denir.
Kimler Saklı Paylı Mirasçıdır? Kanuni Oranlar (TMK m. 506)
Eski Medeni Kanun döneminde kardeşler de saklı paylı mirasçı sayılmakta iken, 10.05.2007 tarihli Resmi Gazete'de yayımlanan 5650 Sayılı Kanun ile TMK'nın 506. maddesi değiştirilmiş ve kardeşlerin saklı payı Türk hukukundan tamamen çıkarılmıştır. Dolayısıyla güncel mevzuatımıza göre sadece 3 grup yasal mirasçı saklı paya sahiptir:
1. Altsoy (Çocuklar, Torunlar ve Onların Çocukları): Yasal miras payının YARISI (1/2). 2. Anne ve Baba: Anne ve babanın her biri için yasal miras payının DÖRTTE BİRİ (1/4). 3. Sağ Kalan Eş: Eşin saklı payı, mirasçı olduğu zümreye göre değişir: - Birinci zümre (altsoy) veya ikinci zümre (anne-baba) ile birlikte mirasçı ise yasal miras payının TAMAMI (1/1), - Üçüncü zümre (büyük ana ve büyük babalar) ile birlikte mirasçı ise veya tek başına mirasçı ise yasal miras payının DÖRTTE ÜÇÜ (3/4).
Tasarruf Edilebilir Kısım (Tasarruf Nisabı) ve Net Tereke Formülü
Miras bırakanın üzerinde serbestçe tasarruf edebileceği, dilediği vakfa, derneğe veya üçüncü kişiye devredebileceği miktara tasarruf nisabı denir. Tasarruf nisabı formülü şöyledir:
Tasarruf Edilebilir Kısım = Net Tereke Tutarı - Toplam Saklı Paylar Tutarı
Net tereke tutarı belirlenirken (TMK m. 507): - Murisin ölüm günündeki tüm aktif malvarlığı (gayrimenkuller, araçlar, banka hesapları, nakit para, şirket hisseleri) toplanır. - Bu toplamdan; murisin borçları, cenaze ve defin giderleri, terekenin mühürlenmesi ve yazımı masrafları ile muris ile birlikte yaşayan aile bireylerinin 3 aylık bakım ve geçim giderleri düşülür. - Elde edilen net terekeye, TMK m. 508 ve 565 uyarınca ölümden önceki son 1 yılda yapılan karşılıksız bağışlar ve saklı payı etkisiz kılmak kastıyla yapılan sağlararası kazandırmalar ilave edilir.
Somut Saklı Pay ve Tenkis Matematiksel Simülasyonu
Konunun berraklaşması adına gerçekçi bir finansal simülasyon üzerinden hesaplama yapalım: - Muris vefat etmiş, geride sağ kalan eşi ile 2 çocuğu mirasçı olarak kalmıştır. - Murisin net tereke değeri: 12.000.000 TL. - Ancak muris resmi vasiyetname düzenleyerek terekesinin 9.000.000 TL'lik kısmını bir arkadaşına (üçüncü kişiye) bağışlamıştır.
Adım Adım İhlal Hesabı: 1. Yasal Miras Payları: - Eşin yasal payı: 1/4 = 3.000.000 TL - Çocukların her birinin yasal payı: 3/8 = 4.500.000 TL (Toplam 2 çocuk: 9.000.000 TL)
2. Saklı Pay Oranları ve Tutarları (TMK m. 506): - Eşin saklı payı (yasal payının tamamı - 1/1): 3.000.000 TL - Çocukların saklı payı (yasal paylarının yarısı - 1/2): Her çocuk için 2.250.000 TL (2 çocuk toplamı: 4.500.000 TL) - Toplam Korunan Saklı Pay: 3.000.000 + 4.500.000 = 7.500.000 TL
3. Miras Bırakanın Tasarruf Edebileceği Azami Kısım: 12.000.000 TL - 7.500.000 TL = 4.500.000 TL
4. Saklı Paya Tecavüz ve Tenkis Miktarı: Muris vasiyetname ile 9.000.000 TL tasarruf etmiştir. Yasal tasarruf sınırı 4.500.000 TL olduğundan, 9.000.000 - 4.500.000 = 4.500.000 TL tutarında saklı pay ihlali (tecavüz) mevcuttur. Eş ve çocuklar Asliye Hukuk Mahkemesi'nde tenkis davası açarak arkadaşa bırakılan vasiyetnamenin 4.500.000 TL'lik kısmını tenkis ettirip yasal olarak tahsil eder.
Tenkis Davası Nedir, Kimler Açabilir, Kime Karşı Açılır? (TMK m. 560)
Tenkis davası; miras bırakanın tasarruf edilebilir kısmı aşarak saklı paylı mirasçıların hakkını zedeleyen ölüme bağlı tasarruflarının (vasiyetname vb.) veya kanunda sayılan sağlararası karşılıksız kazandırmalarının yasal sınıra indirilmesini sağlayan bir inşai-eda davasıdır. - Davacı: Yalnızca saklı payı zedelenen yasal mirasçılar (altsoy, eş, anne-baba) veya onların iflas masası/alacaklıları açabilir. - Davalı: Saklı pay sınırını aşarak haksız kazandırma elde eden vasiyet alacaklıları, bağışlanan üçüncü kişiler veya diğer mirasçılardır.
Hangi Sağlararası Kazandırmalar Tenkise Tabidir? (TMK m. 565)
Miras bırakan sağlığında malvarlığını elden çıkararak vasiyetname yapmaktan kaçınmış olsa dahi kanun saklı paylı mirasçıları korur. TMK m. 565 uyarınca şu kazandırmalar da tenkise tabidir: 1. Miras payına mahsuben yapılmamış altsoya verilen kuruluş sermayesi, çeyiz veya borçtan kurtarma ödemeleri, 2. Tasfiye veya miras sözleşmesi feshi karşılığı yapılan ödemeler, 3. Miras bırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlamalar ve ölümünden önceki son 1 yıl içinde adet üzere verilen mutat hediyeler dışındaki tüm bağışlamalar, 4. Miras bırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak kastıyla açıkça yaptığı tüm devirler (burada 1 yıllık süre sınırı aranmaz, ölümden 10-20 yıl önce yapılmış olsa bile tenkise tabidir).
Tenkiste İndirim Sırası Kuralı (TMK m. 570)
Mahkeme tenkis kararı verirken keyfi indirim yapamaz. Kanunun emrettiği sıra şöyledir: 1. Öncelik: Ölüme bağlı tasarruflardan (vasiyetnamelerden ve miras sözleşmelerinden) başlanır. Vasiyetler orantılı olarak tenkis edilir. 2. Sonralık: Eğer ölüme bağlı tasarrufların tenkisi saklı payı karşılamaya yetmezse, en yeni tarihlisinden en eski tarihlisine doğru sağlararası karşılıksız kazandırmalar (bağışlar) sırasıyla tenkis edilir.
Tenkis Davasında 1 ve Yıllık Kesin Hak Düşürücü Süreler (TMK m. 571)
Tenkis davası zamanaşımına değil, hak düşürücü sürelere tabidir. TMK'nın 571. maddesi uyarınca: - Öğrenmeden İtibaren 1 Yıl: Mirasçıların saklı paylarının zedelendiğini öğrendikleri tarihten itibaren 1 yıl içinde dava açılmalıdır. - Her Halükarda 10 Yıl: Vasiyetnamelerin açıldığı tarihten veya diğer kazandırmalarda mirasın açılmasından (ölüm tarihinden) itibaren 10 yıl geçmekle dava hakkı tamamen düşer. - Süresiz Def'i Hakkı: Ancak saklı payı zedelenen mirasçı tereke malını fiilen elinde bulunduruyorsa, kendisine karşı açılan davalarda tenkis hakkını süreye tabi olmaksızın def'i (itiraz) yoluyla her zaman ileri sürebilir.
Muris Muvazaası (Tapu İptali) ile Tenkis Davası Arasındaki Hayati Fark
Uygulamada en çok karıştırılan iki dava türü Muris Muvazaası ve Tenkis Davasıdır: - Muris Muvazaası (01.04.1974 tarihli 1/2 sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı): Miras bırakan bir gayrimenkulünü tapuda satış veya ölünceye kadar bakma sözleşmesi gibi gösterip gerçekte bağışlamışsa (mal kaçırma kastı varsa) işlem baştan itibaren kesin hükümsüzdür. Saklı paylı olsun veya olmasın TÜM yasal mirasçılar süreye bağlı olmaksızın tapunun terekeye iadesini isteyebilir. - Tenkis Davası: Miras bırakan gizli bir işlem yapmamış, açıkça vasiyet etmiş veya bağışlamıştır. İşlem geçerlidir ancak saklı pay sınırını aştığı ölçüde indirime tabi tutulur ve 1-10 yıllık hak düşürücü süreye bağlıdır.
Asliye Hukuk Mahkemesi Saklı Pay Tenkis Davası Dilekçesi Taslağı
NÖBETÇİ ASLİYE HUKUK MAHKEMESİNE [Şehir Adı]
İHTİYATİ TEDBİR TALEPLİDİR.
DAVACI : [Adınız Soyadınız, T.C. Kimlik No, Adresiniz]
VEKİLİ : [Varsa Avukatınızın Adı Soyadı, Baro Sicil No, Adres]
DAVALI : [Kazandırma Yapılan Kişinin Adı Soyadı, T.C. No, Adresi]
DAVA KONUSU : Miras bırakanın saklı payı zedeleyen tasarruflarının 4721 Sayılı TMK m. 560 vd. uyarınca TENKİSİ ile fazlaya dair haklarımız saklı kalmak kaydıyla şimdilik [Dava Değeri] TL saklı pay alacağının faiziyle tahsili talebidir.
AÇIKLAMALAR :
1. Muris [Murisin Adı Soyadı], [Vefat Tarihi] tarihinde vefat etmiş olup geride yasal mirasçı olarak müvekkil kalmıştır (Ek 1: Mirasçılık Belgesi). 2. Murisin terekesi incelendiğinde; [Sulh Hukuk Mahkemesi Dosya No] sayılı dosyası ile açılan vasiyetname ile muris, malvarlığının büyük kısmını oluşturan [Taşınmaz / Banka Hesabı / Şirket Hissesi]'ni davalıya vasiyet etmiş / bağışlamıştır. 3. Yapılan bu tasarruf neticesinde müvekkilin TMK m. 506 uyarınca kanunen korunan saklı payı ağır şekilde zedelenmiştir. Müvekkil tasarrufun saklı payını ihlal ettiğini [Öğrenme Tarihi] tarihinde öğrenmiş olup, TMK m. 571'de öngörülen 1 yıllık hak düşürücü süre içinde işbu davayı ikame etmiştir. 4. Dava konusu malvarlığının üçüncü kişilere devrinin önlenmesi adına taşınmazların tapu kaydına ve banka hesaplarına İHTİYATİ TEDBİR konulmasını talep etmekteyiz.
HUKUKİ SEBEPLER : 4721 Sayılı TMK m. 505-508, 560-571, HMK ve ilgili mevzuat.
DELİLLER : Veraset ilamı, vasiyetname açılma tutanağı, tapu kayıtları, banka hesap dökümleri, bilirkişi incelemesi ve her türlü yasal delil.
NETİCE VE TALEP : Yukarıda arz ve izah edilen nedenlerle; 1. Öncelikle dava konusu tapu kayıtlarına ve banka hesaplarına 3. kişilere devrin önlenmesi için teminatsız olarak İHTİYATİ TEDBİR konulmasına, 2. Davalının saklı payı aşan ölüme bağlı tasarruf ve kazandırmalarının TMK m. 560 vd. uyarınca TENKİSİNE, 3. İhlal edilen saklı pay bedelinin faiziyle birlikte davalıdan tahsiline karar verilmesini saygılarımla arz ve talep ederim. [Tarih]
Davacı Vekili (İmza) [Adınız Soyadınız]
Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 1. Hukuk Dairesi Emsal İçtihatları
Yargıtay içtihatlarına göre tenkis hesaplamasında 'Sabit Tenkis Oranı' formülü uygulanır. Bilirkişi heyeti önce terekenin ölüm tarihindeki net aktifini belirler, tasarruf nisabı sınırını bulur ve tecavüz oranını sabit bir katsayıya dönüştürür. Dava tarihindeki güncel rayiç değerler bu katsayı ile çarpılarak nakden veya aynen tenkise hükmedilir. Hak düşürücü sürenin başlangıcında ise Yargıtay; vasiyetnamenin yalnızca okunmuş olmasını yeterli görmemekte, mirasçının hem vasiyetnameyi hem de kendi saklı payının fiilen ihlal edildiğini öğrendiği tarihi 1 yıllık sürenin başlangıcı olarak kabul etmektedir.
Saklı Pay İhlali ve Tenkis Davası Açma Süreci
Vasiyetname veya karşılıksız bağışlama ile gasp edilen saklı payın mahkeme yoluyla geri alınması adımları.
Tereke Aktif ve Pasifini Belirleyin
Murisin vefat tarihindeki tüm taşınır, taşınmaz ve nakit varlıkları ile borçlarını listeleyerek net tereke tutarını hesaplayın.
Tasarruf Edilebilir Kısmı ve Saklı Payı Hesaplayın
Yasal miras payınız üzerinden TMK m. 506 oranlarını uygulayarak ihlal edilen saklı pay tutarınızı kuruşu kuruşuna tespit edin.
Hak Düşürücü Süreyi Kontrol Edin
Zedelenmeyi öğrendiğiniz tarihten itibaren işleyen 1 yıllık hak düşürücü süreyi geçirmeyin.
Asliye Hukuk Mahkemesi'nde Tenkis Davası Açın
Murisin son yerleşim yeri Asliye Hukuk Mahkemesi'ne tenkis davası dilekçesini ibraz ederek ihtiyati tedbir talep edin.
Bilirkişi Raporu ve Sabit Tenkis Oranı ile Alacağınızı Tahsil Edin
Mahkemenin hesaplatacağı bilirkişi raporu doğrultusunda saklı payınıza tecavüz eden miktarın yasal faiziyle tahsilini sağlayın.
Bu Konu Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Kardeşlerin saklı payı var mıdır?
Hayır. 2007 yılında yapılan kanun değişikliği (5650 S.K.) ile kardeşlerin saklı pay hakkı Türk Medeni Kanunu'ndan kaldırılmıştır. Anne-baba ve altsoyu olmayan bir kişi kardeşlerine hiç miras bırakmayacak şekilde malvarlığını başkasına vasiyet edebilir.
Miras bırakan tüm malını tek bir çocuğuna vasiyet ederse diğer çocuklar ne yapabilir?
Diğer çocuklar saklı paylarının (yasal paylarının 1/2'sinin) zedelendiği gerekçesiyle 1 yıl içinde Asliye Hukuk Mahkemesi'nde tenkis davası açarak kanuni saklı paylarını tahsil edebilirler.
Sağ kalan eşin saklı payı ne kadardır?
Sağ kalan eş çocuklar ile birlikte mirasçı olduğunda yasal payı olan 1/4'ün tamamı saklı paydır. Anne-baba ile mirasçı olduğunda ise yasal payı olan 1/2'nin tamamı saklı paydır.
Tenkis davası ne kadar sürede açılmalıdır?
Saklı payın zedelendiğinin ve tasarrufun öğrenildiği tarihten itibaren 1 yıl ve her halde vasiyetnamenin açıldığı tarihten itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır. Bu süreler hak düşürücüdür.
Tenkis davası ile muris muvazaası davası arasındaki fark nedir?
Muris muvazaasında miras bırakan bağışladığı tapuyu 'satış' gibi göstermiştir; işlem hileli olduğundan zamanaşımı yoktur ve tüm mirasçılar tapunun iadesini ister. Tenkiste ise işlem açıktır, geçerlidir ancak saklı payı aştığı oranda indirime tabi tutulur ve 1 yıllık süreye bağlıdır.
Yasal miras payınızı, dokunulamaz saklı payınızı ve vergi dairesine ödenecek veraset vergisini hesaplayın.
2026 Miras Payı ve Saklı Pay Hesaplama Robotu
Eş, çocuklar, anne-baba ve kardeşlerin 4721 S.K. zümre sistemine göre yasal ve saklı pay dağılımı.
2026 Veraset ve İntikal Vergisi Hesaplama
2.465.000 TL evlat/eş istisnası, %1-%10 dilimleri ve 3 yılda 6 eşit taksit ödeme planı.
İş Hukuku ve Mevzuat Editörü
İş hukuku, kıdem ve ihbar tazminatı hesaplamaları, fesih süreçleri ve arabuluculuk uygulamaları üzerine içerik araştırmacısı ve mevzuat editörü.
Ölünceye Kadar Bakma Sözleşmesi, İptali ve Mirasçıların Tenkis Davası
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu Madde 611 uyarınca düzenlenen ölünceye kadar bakma sözleşmesinin resmi şekil şartları (noter veya tapu memuru), bakım borcunun ifası, muris muvazaası (mirastan mal kaçırma) iddiaları, saklı payı zedelenen mirasçıların tenkis davası açma hakları, 1 ve 10 yıllık hak düşürücü süreler ve Asliye Hukuk Mahkemesi dava dilekçesi taslağı.
Borçlu Mirasın Reddi ve Terekenin İflas Hükümlerine Göre Tasfiyesi Rehberi
4721 Sayılı TMK m. 605/2, 612 ve 619-639 uyarınca borca batık terekenin tespiti, en yakın mirasçıların tamamının mirası reddetmesi hali, resmi tasfiye süreci ve Sulh Hukuk Mahkemesi dilekçe taslağı.
Eşin Miras Payı: Mal Rejimi Tasfiyesi, Katılma Alacağı ve Aile Konutu Hakları
4721 Sayılı TMK m. 499, 219, 236 ve 652 uyarınca sağ kalan eşin zümrelere göre miras payı, edinilmiş mallara katılma alacağı, aile konutunun özgülenmesi ve Aile Mahkemesi dilekçe taslağı.
Bu Konu Hakkında Sorunuz veya Yaşadığınız Bir Uyuşmazlık Var mı?
Kıdem, ihbar, işe iade, mobbing ve fesih süreçleriyle ilgili uyuşmazlıklarınızı yazabilir; mevzuat uzmanlarımızın değerlendirmelerini inceleyebilirsiniz.