Emekli Çalışanların Kıdem ve İhbar Tazminatı Hakları: SGDP Mevzuatı Rehberi

5510 Sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu hükümleri uyarınca; yaşlılık (emeklilik) aylığı bağlanan sigortalıların emekli maaşları kesilmeksizin özel sektörde bir işverene bağlı olarak 4/a (SSK) kapsamında çalışabilmelerini sağlayan sisteme Sosyal Güvenlik Destek Primi (SGDP) denir.

SGDP uygulaması emekli işçiye çifte gelir imkanı tanır: Kişi bir yandan SGK'dan emekli maaşını alırken, diğer yandan işyerinde çalıştığı sürenin ücretini alır. İşveren SGDP primi ödeyerek çalışanın iş kazası ve meslek hastalığı sigortasını teminat altına alır.

Hukuki açıdan en önemli prensip şudur: Emekli bir çalışanın 4857 Sayılı İş Kanunu karşısındaki hakları ile normal bir işçinin hakları arasında zerre kadar fark yoktur. Emekli çalışan; asgari ücretten düşük çalıştırılamaz, fazla mesai ücretinden mahrum bırakılamaz, kıdem ve ihbar tazminatı hakları yok sayılamaz ve iş güvencesi kapsamı dışında tutulamaz.

Uygulamada emekli olan çalışanların en çok karşılaştığı senaryo şudur: İşçi emeklilik koşullarını (prim gün ve yaşını) tamamladığında SGK'dan 'Emekli Olabilir' yazısı alarak iş sözleşmesini 1475 Sayılı Kanun Madde 14/1-4 uyarınca fesheder. İşveren işçiye ilk döneme ait kıdem tazminatını tam olarak öder ve çıkışını verir. Ardından ertesi gün veya kısa bir süre sonra işçi aynı işyerinde SGDP ile yeniden işe başlar.

Bu durumda hukuki kural: İlk döneme ait kıdem tazminatı tam olarak ödenmişse, ilk dönem hukuken 'tasfiye edilmiş' (kapatılmış) sayılır. İşçi için yeni bir iş sözleşmesi dönemi başlar.

İkinci döneme ait kıdem tazminatı kuralları: - İşçinin ikinci çalışma döneminde kıdem tazminatına hak kazanabilmesi için bu yeni dönemde en az 1 tam yılı doldurması zorunludur. - İşveren işçiyi haksız yere çıkarırsa veya işçi 4857 Sayılı Kanun Madde 24 uyarınca haklı bir nedenle (ücretlerin ödenmemesi, mobbing, sağlık vb.) fesih yaparsa, sadece ikinci dönemdeki çalışma süresi üzerinden kıdem tazminatı ödenir. - Hesaplama feshin yapıldığı tarihteki güncel giydirilmiş brüt ücret üzerinden gerçekleştirilir.

Eğer işçi emekli olduğunda işverenden kıdem tazminatını fiilen almamışsa, işyeri çıkış-giriş işlemi yapmamışsa ya da sadece kağıt üzerinde formalite bir çıkış yapılıp tazminatı ödenmeksizin aralıksız çalışmaya devam edilmişse Yargıtay'ın yaklaşımı tamamen değişir.

Yargıtay Hukuk Genel Kurulu ve 9. Hukuk Dairesi'nin yerleşik içtihatlarına göre; işçiye kıdem tazminatı fiilen ödenerek ilk dönem tasfiye edilmediği sürece aradaki emeklilik işlemi sözleşmeyi sonlandırmaz. İş ilişkisi tek bir bütün olarak devam etmiş sayılır.

Bu halde işçi nihai olarak işten ayrıldığında: Emeklilik öncesi ve emeklilik sonrası tüm çalışma yılları (örneğin 10 yıl emeklilik öncesi + 5 yıl emeklilik sonrası = toplam 15 yıl) birleştirilir. Kıdem tazminatı feshin gerçekleştiği son tarihteki en yüksek giydirilmiş brüt ücret ve o dönemin kıdem tavanı esas alınarak 15 yılın tamamı üzerinden hesaplanır. Eğer emeklilik aşamasında kısmi bir avans ödemesi yapılmışsa, bu ödeme faiziyle birlikte mahsup edilir ancak kıdem süresi bölünemez.

İş Kanunu sistematiğinde ihbar tazminatı, belirsiz süreli iş sözleşmesinin haksız veya bildirimsiz feshinde tarafları koruyan bir tazminat türüdür. Emekli olmak veya emekli aylığı almak işçinin ihbar tazminatı hakkına kesinlikle halel getirmez.

Emekli çalışan işveren tarafından haklı bir neden (4857 S.K. Md. 25/II) olmaksızın işten çıkarılırsa, işveren işçiye kıdemine göre yasal ihbar öneli tanımak zorundadır: - 6 aya kadar kıdem için: 2 hafta (14 gün), - 6 ay - 1,5 yıl kıdem için: 4 hafta (28 gün), - 1,5 yıl - 3 yıl kıdem için: 6 hafta (42 gün), - 3 yıldan fazla kıdem için: 8 hafta (56 gün).

İşveren bu süreleri beklemeden işçiyi derhal kapı önüne koyarsa, ihbar sürelerine ait brüt ücreti Gelir Vergisi ve Damga Vergisi kesintilerini yaparak net olarak işçiye ödemekle yükümlüdür.

İş Kanunu'nun 18. ve devamı maddelerinde düzenlenen 'feshin geçersizliği ve işe iade davası' hakkı emekli çalışanlar için de harfiyen geçerlidir.

Gerekli 3 şart: 1. İşyerinde 30 veya daha fazla işçi çalışıyor olması, 2. İşçinin o işyerinde en az 6 aylık kıdeminin bulunması (ikinci dönemde 6 ay dolmuşsa yeterlidir), 3. Belirsiz süreli iş sözleşmesiyle çalışıyor olması.

Emekli işçi haksız veya gerekçesiz çıkarıldığında fesih bildiriminin tebliğinden itibaren 1 AY İÇİNDE arabuluculuğa başvurabilir. İşe iade davası kazanıldığında işveren işçiyi işe başlatmazsa 4 ila 8 aylık ücreti tutarında 'İş Güvencesi Tazminatı' ve çalıştırılmadığı süre için 4 aya kadar 'Boşta Geçen Süre Ücreti' ödemek zorundadır.

İş Kanunu Madde 53/5 çok net bir emredici hüküm getirmiştir: 'Ancak onsekiz ve daha küçük yaştaki işçilerle elli ve daha yukarı yaştaki işçilere verilecek yıllık ücretli izin süresi yirmi günden az olamaz.'

Emekli çalışanların ezici çoğunluğu 50 yaş ve üzerinde olduğundan; işyerinde ister 1. yılını yeni doldurmuş olsun, ister 3. yılında olsun asgari izin süresi kanunen 14 gün değil, doğrudan 20 İŞ GÜNÜDÜR.

İşveren emekli işçiye 'sen yeni girdin, 14 gün iznin var' diyemez. Yıllık izin kullandırılmazsa fesih anında son brüt ücretten bu 20 günlük süreler paraya çevrilir ve işçiye eksiksiz ödenir.

Emekli personelin haklı fesih durumunda noter kanalıyla gönderebileceği örnek ihtarname:

İHTARNAME

İHTAR EDEN (İŞÇİ): Adı Soyadı (T.C. Kimlik No: ...) Adres: ...

MUHATAP (İŞVEREN): ... Şirketi Adres: ...

KONU: 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 24/II uyarınca iş sözleşmesinin haklı nedenle derhal feshi ile ikinci dönem kıdem tazminatı ve diğer yasal işçilik alacaklarının ödenmesi talebidir.

AÇIKLAMALAR: 1. Şirketiniz bünyesinde emeklilik sonrası .../.../.... tarihinden bu yana Sosyal Güvenlik Destek Primi'ne (SGDP) tabi olarak ... görevinde çalışmaktayım. 2. İkinci dönem çalışma sürem ... yılı aşmış olmasına rağmen tarafıma ... (örneğin fazla çalışma ücretleri ödenmemiş, yıllık izin kullandırılmamış, maaşlar eksik yatırılmıştır). 3. İş Kanunu ve yerleşik Yargıtay içtihatları uyarınca emekli çalışanların haklı fesih ve kıdem tazminatı hakları tam olup, mezkur kanuna aykırılıklar sebebiyle iş sözleşmemi 4857 Sayılı Kanun Madde 24/II uyarınca haklı nedenle derhal feshediyorum.

SONUÇ VE İSTEM: İkinci dönem çalışma süreme ait kıdem tazminatımın, birikmiş ücret ve izin alacaklarımın işbu ihtarnamenin tebliğinden itibaren 3 (üç) iş günü içinde ekteki banka hesabıma yatırılmasını; aksi halde arabuluculuk ve dava yoluna gidileceğini ihtar ederim. GG/AA/YYYY

İhtar Eden (İmza)